ĐNO - Việc ứng dụng công nghệ IoT, AI và Blockchain đang tạo nên cuộc cách mạng "số hóa" mạnh mẽ trong sản xuất nông nghiệp tại miền Trung. Từ các trang trại thông minh ở Đà Nẵng đến vùng sâm Ngọc Linh, người nông dân hiện nay đã làm chủ quy trình canh tác qua điện thoại di động. Sự chuyển mình này giúp giảm thiểu rủi ro, tối ưu hóa năng suất và nâng cao giá trị thương hiệu.
Thay đổi phương thức canh tác
Trên khu vườn rộng 2,1 ha tại vùng trung du xã Lãnh Ngọc, anh Lâm Quang Bình đứng bên bảng điều khiển điện tử đặt ngay trong căn nhà nhỏ, vừa thao tác trên điện thoại vừa theo dõi hệ thống tưới tự động đang lần lượt kích hoạt khắp các khu vực.
Vài năm trước, mảnh đất này vốn chỉ thuần trồng keo. Đến năm 2021, anh Bình quyết định cải tạo toàn bộ để chuyển sang trồng chuối, ổi, cau, kết hợp chăn nuôi gia súc và đào ao thả cá. Thời gian đầu, việc sản xuất hoàn toàn dựa vào phương thức truyền thống; mỗi ngày anh phải trực tiếp đóng - mở van nước thủ công và quản lý chuồng trại bằng kinh nghiệm cảm quan.
Khi quy mô mở rộng lên hơn 2.000 gốc chuối, 300 cây ổi, 15.000 cây cau cùng đàn gia súc hàng trăm con, lối canh tác cũ dần bộc lộ sự quá tải. Trước thực tế đó, anh Bình đã đầu tư hơn 100 triệu đồng để lắp đặt tủ điện tích hợp phần mềm điều khiển từ xa, kết nối toàn bộ hệ thống tưới với điện thoại thông minh.
Trên nền tảng sẵn có, anh tích hợp thêm các cảm biến IoT để giám sát độ ẩm và nhiệt độ. Mọi biến động bất thường trong vườn hay chuồng trại đều được hệ thống ghi nhận và cảnh báo tức thời qua ứng dụng di động, giúp việc ứng phó trở nên nhanh chóng và chính xác.
"Giờ đây, dù ở bất cứ đâu, chỉ cần có kết nối internet là tôi có thể kiểm soát toàn bộ trang trại. Dù nắng gắt hay mưa dầm, thiếu nước hay nhiệt độ chuồng tăng cao, điện thoại đều báo ngay. Nhờ vậy, việc chăm sóc cây trồng, vật nuôi trở nên chủ động hơn, giảm thiểu tối đa sức người mà hiệu quả lại tăng rõ rệt", anh Bình chia sẻ.
Không chỉ dừng lại ở quy mô hộ gia đình, chuyển đổi số đang trở thành hướng đi chiến lược của nhiều hợp tác xã (HTX). Tại HTX Phú Bình (xã Tam Xuân), Giám đốc Võ Hồng Long cho biết đơn vị đang từng bước ứng dụng hàng loạt giải pháp công nghệ vào sản xuất. Từ hệ thống úm gia cầm trên sàn lưới giúp tối ưu việc xử lý chất thải, đến việc sử dụng đồng hồ đo nhiệt - ẩm cảm biến để tự động điều chỉnh hệ thống sưởi và thông gió.
Đặc biệt, HTX đã số hóa quy trình quản lý đàn thông qua hệ thống dữ liệu điện tử, thay thế hoàn toàn sổ tay truyền thống để theo dõi lịch tiêm phòng và tỷ lệ hao hụt. Nhiều thiết bị như máy soi, rửa và ấp trứng cũng được đơn vị tự nghiên cứu, lắp ráp để phù hợp với điều kiện thực tế. Hệ thống camera tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) hoạt động 24/7, giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như vật nuôi tụ đàn, bỏ ăn hay đè nhau trong giai đoạn úm.
“Trước đây, mỗi đợt dịch bệnh là cả trang trại luôn trong tình trạng thấp thỏm. Nay nhờ quản trị bằng dữ liệu, chúng tôi có thể nhận diện rủi ro từ sớm để giảm thiểu thiệt hại. Công nghệ không thay thế con người, nhưng giúp người nông dân làm chủ được vận mệnh của mình”. — Anh Võ Hồng Long, Giám đốc HTX Phú Bình.
Tăng hiệu quả, giảm rủi ro
Với định hướng xây dựng đô thị thông minh, Đà Nẵng đã thúc đẩy mạnh mẽ làn sóng ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp. Tại các vùng sản xuất tập trung phía Tây và phía Nam thành phố, nhiều mô hình rau thủy canh và nhà màng hiện đại đã được triển khai. Hệ thống cảm biến IoT tự động hóa việc tưới tiêu, điều tiết ánh sáng và nhiệt độ, giúp năng suất tăng gấp hai đến ba lần so với canh tác truyền thống.
Song song đó, mô hình nông nghiệp tuần hoàn tại các khu vực ven đô như Điện Bàn Đông, Duy Nghĩa đang trở thành điểm sáng của năm 2025. Tại đây, phế phẩm nông nghiệp được xử lý bằng trùn quế để sản xuất phân hữu cơ, đồng thời nuôi sâu canxi làm thức ăn giàu đạm cho gia cầm. Mô hình “không rác thải” này vừa tối ưu chi phí, vừa giải quyết triệt để bài toán ô nhiễm môi trường.
Tại xã Thăng An, các vùng nông nghiệp công nghệ cao chuyên trồng hoa lan, hoa treo đã ứng dụng hệ thống phun sương tự động để kiểm soát độ ẩm chính xác, đảm bảo chất lượng hoa phục vụ thị trường và du lịch. Một số mô hình còn tích hợp trải nghiệm thực tế, cho phép du khách truy xuất nguồn gốc sản phẩm ngay tại vườn qua ứng dụng di động, từ đó nâng cao niềm tin và giá trị thương hiệu.
Đáng chú ý là việc quản lý sâm Ngọc Linh thông qua công nghệ Blockchain để truy xuất nguồn gốc, kết hợp gắn chip điện tử và giám sát rừng bằng vệ tinh, flycam. Giải pháp này hiện đang mang lại hiệu quả cao tại các vùng trồng trọng điểm như xã Nam Trà My, Trà Linh nhằm bảo vệ thương hiệu quốc gia.
Ông Bùi Như Chương, một hộ trồng sâm lâu năm tại nóc Măng Lùng, chia sẻ rằng công nghệ đã thay đổi căn bản tư duy giữ rừng. Trước đây, người dân chỉ bảo vệ cây sâm bằng kinh nghiệm và tuần tra thủ công, dẫn đến việc khó chứng minh nguồn gốc khi xảy ra mất trộm. Từ khi áp dụng gắn chip và cập nhật dữ liệu số, mỗi củ sâm đều có "hồ sơ định danh" riêng biệt, hiển thị rõ ràng thông tin người trồng, vị trí và tuổi đời.
"Cách làm này không chỉ bảo vệ tài sản trong rừng mà còn khẳng định uy tín của sâm Ngọc Linh. Khách hàng chỉ cần quét mã truy xuất là có thể phân biệt thật - giả, giúp chúng tôi yên tâm sản xuất, không còn lo ngại sản phẩm bị đánh đồng với hàng trôi nổi ngoài thị trường", ông Chương cho hay.
Bên cạnh đó, tại các vùng chuyên canh lúa, mô hình cánh đồng lớn "lúa hữu cơ - chuyển đổi số" đã đưa thiết bị bay không người lái (drone) vào quy trình phun thuốc và bón phân.
Anh Nguyễn Hữu Thiện Trí, Giám đốc HTX Nông nghiệp công nghệ cao Quảng Nam, cho biết việc ứng dụng drone giúp nông dân tránh tiếp xúc trực tiếp với hóa chất độc hại, tiết kiệm 90% lượng nước và giảm 30 - 40% lượng vật tư nông nghiệp. Đặc biệt, hiệu suất làm việc của drone cao gấp 20 lần so với lao động thủ công.
“Dù phần lớn nông dân vẫn giữ thói quen canh tác cũ để tiết kiệm chi phí ban đầu, nhưng chúng tôi rất lạc quan khi tiếp cận được những địa phương cởi mở với công nghệ. Rất mong các cấp chính quyền hỗ trợ kết nối chặt chẽ hơn giữa doanh nghiệp, HTX và người dân để quá trình tái cơ cấu nông nghiệp diễn ra đồng bộ và hiệu quả”. — Anh Nguyễn Hữu Thiện Trí, Giám đốc HTX Nông nghiệp công nghệ cao Quảng Nam.
Từ những khu vườn nhỏ đến những cánh đồng lớn rộn tiếng drone, có thể thấy chuyển đổi số đang thay đổi diện mạo nông nghiệp miền Trung. Công nghệ không còn là khái niệm xa vời mà đã trở thành công cụ hữu hiệu, góp phần hình thành tư duy sản xuất bền vững, chuyên nghiệp và hiệu quả hơn cho người nông dân.
