Trong hơn thập kỷ qua, tội phạm mạng đã trở thành “mặt trận nóng” trên quy mô toàn cầu. Mỗi ngày, hàng triệu vụ tấn công mạng xảy ra, gây thiệt hại hàng nghìn tỷ USD, đe dọa an ninh quốc gia, kinh tế và quyền riêng tư của người dân.
Trước thực tế đó, Liên Hợp Quốc đã khởi xướng quá trình đàm phán một công ước toàn cầu về tội phạm mạng từ năm 2019, với sự tham gia của hơn 190 quốc gia thành viên. Sau nhiều vòng thảo luận, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 24/12/2024 thông qua Công ước chống tội phạm mạng, được gọi là “Công ước Hà Nội” (Hanoi Convention on Cybercrime). Đây là công ước toàn cầu đầu tiên nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý thống nhất để ngăn chặn, điều tra và xử lý các hành vi phạm tội trên không gian mạng.
Công ước gồm 9 chương, 71 điều khoản, với nhiều nội dung quan trọng như hình sự hóa các hành vi tội phạm mạng; thiết lập cơ chế hợp tác quốc tế... Công ước quy định mỗi quốc gia thành viên phải hoàn thiện hệ thống pháp luật, đào tạo lực lượng chuyên trách và phối hợp chặt chẽ với cộng đồng quốc tế. Khi có ít nhất 40 quốc gia phê chuẩn, công ước sẽ chính thức có hiệu lực.
Ngày 25-26/10, Thủ đô Hà Nội trở thành tâm điểm chú ý của thế giới khi Liên Hợp Quốc tổ chức lễ mở ký Công ước quốc tế về phòng chống tội phạm mạng với sự tham dự của đại diện hàng trăm quốc gia, tổ chức quốc tế, chuyên gia công nghệ và cơ quan thực thi pháp luật. Ngay sau đó có hơn 60 nước chính thức ký Công ước.
Phát biểu tại buổi lễ, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres nhấn mạnh: “Chúng ta hãy nắm bắt thời điểm này và tối đa hóa tiềm năng của thỏa thuận mang tính bước ngoặt này. Chúng ta hãy xây dựng một không gian mạng tôn trọng nhân phẩm và quyền con người của mọi người. Và chúng ta hãy đảm bảo rằng kỷ nguyên số mang lại hòa bình, an ninh và thịnh vượng cho tất cả mọi người”.
Việc Liên Hợp Quốc chọn Hà Nội làm địa điểm mở ký Công ước mang ý nghĩa sâu sắc. Như Chủ tịch nước Lương Cường trong bài phát biểu khai mạc đã nêu rõ: “Việc Việt Nam đăng cai lễ mở ký và là nước đầu tiên ký Công ước Hà Nội là minh chứng cho cam kết mạnh mẽ của chúng tôi đối với thượng tôn pháp luật, thực thi đầy đủ nghĩa vụ quốc tế và góp phần củng cố trật tự pháp lý toàn cầu trong không gian mạng”.
Điều đó cho thấy, đây là biểu tượng của sự tin cậy và ghi nhận vai trò ngày càng nổi bật của Việt Nam trong hợp tác quốc tế và ngoại giao đa phương. Theo bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, Hà Nội không chỉ là nơi diễn ra một lễ ký, mà là nơi khai mở chương mới cho hợp tác toàn cầu vì một không gian mạng an toàn, lành mạnh.
Việt Nam cũng là quốc gia tích cực đóng góp vào tiến trình xây dựng Công ước. Ngay từ giai đoạn đàm phán, đoàn Việt Nam đã đề xuất nhiều nội dung quan trọng liên quan đến đảm bảo chủ quyền mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và hợp tác kỹ thuật giữa các nước đang phát triển. Những đóng góp này thể hiện tinh thần trách nhiệm và sự chủ động của Việt Nam trong định hình trật tự số toàn cầu mới.
Bên cạnh lễ ký chính thức, còn có các hội nghị, phiên thảo luận và hội thảo song hành giữa các quốc gia, doanh nghiệp công nghệ và tổ chức quốc tế nhằm trao đổi kinh nghiệm, công nghệ, xây dựng mạng lưới hợp tác 24/7 trong chia sẻ thông tin và phục hồi tài sản bị tội phạm mạng chiếm đoạt.
Sự kiện này tạo động lực cho Việt Nam thúc đẩy hoàn thiện khung pháp lý và năng lực quản lý an ninh mạng, đồng thời sẽ là bệ phóng cho hợp tác quốc tế và kinh tế số. Hà Nội sẽ là điểm đến của nhiều tổ chức, doanh nghiệp công nghệ, viện nghiên cứu và đối tác quốc tế trong lĩnh vực an ninh mạng, mở ra cơ hội đầu tư, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Từ một quốc gia đang phát triển, Việt Nam đã bước lên vị trí nước chủ nhà của một Công ước toàn cầu không những thể hiện năng lực tổ chức, mà còn cho thấy tầm nhìn chiến lược của Việt Nam trong việc gắn kết phát triển công nghệ với đảm bảo an ninh, chủ quyền và lợi ích quốc gia. Sự kiện “Công ước Hà Nội” cũng phản ánh chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương, chủ động của Việt Nam - luôn sẵn sàng “đóng góp, dẫn dắt và cùng hành động” vì hòa bình, phát triển và an ninh chung của thế giới.
Lễ mở ký Công ước Hà Nội không chỉ là một nghi thức ngoại giao, mà là cột mốc lịch sử khởi đầu cho nỗ lực toàn cầu xây dựng một không gian mạng an toàn, công bằng và nhân văn.
Từ Hà Nội, trái tim của Việt Nam, thành phố hòa bình, thông điệp mạnh mẽ được gửi đi: Một thế giới số chỉ thực sự bền vững khi được xây dựng trên nền tảng hợp tác, tin cậy và trách nhiệm chung của cộng đồng quốc tế.l
