Đẩy nhanh số hóa hệ thống di tích Đà Nẵng

Đà Nẵng hiện có 6 di tích quốc gia đặc biệt, 84 di tích quốc gia, 475 di tích cấp tỉnh, 30 di sản văn hóa phi vật thể và tư liệu cùng hơn 200 di tích nằm trong danh mục kiểm kê. Tuy vậy, hiện tại quá trình số hóa vẫn diễn ra rời rạc, chưa đồng bộ giữa các địa phương, đơn vị quản lý.

Xu hướng tất yếu

Giữa tháng 5/2026, lần đầu tiên phường Hải Vân chính thức ra mắt Trang không gian văn hóa và di tích lịch sử bằng công nghệ thực tế ảo VR360. Đã có 12/15 di tích lịch sử, văn hóa cấp thành phố trên địa bàn phường được tích hợp thành công vào hệ thống.

Việc ứng dụng công nghệ này không chỉ lưu giữ trọn vẹn hình ảnh, dữ liệu hóa các di tích ở thời điểm hiện tại mà còn mang đến những trải nghiệm sinh động, thuận tiện cho người dân và du khách, giúp công tác bảo tồn, giới thiệu di sản đạt hiệu quả cao.

Trước đó, ngày 6/5/2026, phường Bàn Thạch đưa công nghệ VR360 vào quản lý, bảo tồn các di sản văn hóa địa phương như: Văn thánh Khổng miếu, Địa đạo Kỳ Anh, Nhà liệt sĩ Phạm Sỹ Thuyết, sông Đầm… gắn với mục tiêu phát triển du lịch. Mặc dù mang tính chất sơ khai, nhưng 2 địa phương trên vẫn được xem là những đơn vị tiên phong triển khai số hóa di tích kể từ sau ngày sáp nhập địa giới hành chính.

Nhiều năm trước, quá trình số hóa đã được một số địa phương triển khai thông qua các phần mềm chuyên dụng. Điển hình như tại Khu đền tháp Mỹ Sơn, từ cuối năm 2022, đơn vị quản lý đã phối hợp đối tác xây dựng bộ sản phẩm du lịch trực tuyến thông qua hệ thống thế giới ảo Metaverse. Nền tảng này dựa trên 3 công nghệ cốt lõi gồm: không gian trải nghiệm bằng VR360, Metaverse spy và bản đồ Map 3D.

Các dữ liệu này được đơn vị tư vấn thực hiện bằng flycam và các thiết bị chụp chuyên dụng nhằm xây dựng góc nhìn 360 độ thực tế kết hợp với trí tuệ nhân tạo (AI). Riêng với công nghệ Metaverse spy, hệ thống được lập trình bằng hình vẽ không gian 3D dựa trên tỷ lệ kích thước thực tế của di tích Mỹ Sơn. Nhờ đó, đến nay, hơn 60 di tích cùng khoảng 200 hiện vật quan trọng tại Mỹ Sơn đã được số hóa thành công nhờ sử dụng đồng bộ công nghệ quét laser 3D, ảnh chụp đa góc và công nghệ photogrammetry (đo ảnh).

Đồng bộ hóa cơ sở dữ liệu

Hiện tại, số hóa di tích trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm tạo nguồn dữ liệu khoa học phục vụ nghiên cứu; hỗ trợ đắc lực công tác quản lý di tích, nâng cao khả năng tiếp cận, trải nghiệm của công chúng và thúc đẩy du lịch phát triển.

Tại Đô thị cổ Hội An, khoảng 10 năm trước, việc số hóa di tích đã được Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An đề xuất triển khai. Tuy nhiên, do quá trình sáp nhập khiến dự án bị đình trệ, đến nay gần như phải làm lại từ đầu.

Ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An thông tin, hiện tại, dự án số hóa di tích đã được các sở, ngành chức năng thẩm định. Dù vậy, địa phương vẫn phải chờ ý kiến từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nhất là việc sử dụng phần mềm chuyên dụng nhằm bảo đảm đồng bộ với phần mềm dữ liệu chung của quốc gia.

Trên địa bàn các phường Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây hiện sở hữu hơn 1.360 di tích và danh thắng; trong đó riêng khu phố cổ có khoảng 1.155 công trình di tích.

Ông Phạm Phú Ngọc cho biết, nếu dự án được phê duyệt và cung cấp phần mềm chuyên dụng, việc triển khai sẽ kéo dài khoảng 1 năm. Giai đoạn đầu sẽ tập trung ưu tiên số hóa các di tích được xếp hạng và di tích khu vực phố cổ, tiếp đến là di sản phi vật thể, di sản tư liệu…

“Việc đồng bộ dữ liệu di tích là cần thiết. Tuy nhiên, với một di sản văn hóa thế giới mang nhiều vấn đề và tính chất đặc thù như Đô thị cổ Hội An, cần có phần mềm chuyên dụng riêng”, ông Ngọc chia sẻ.

Số hóa di tích đã và đang được nhiều địa phương, điểm di tích chủ động triển khai nhanh chóng. Tuy nhiên, theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, xét về mặt quản lý nhà nước, việc số hóa di tích đòi hỏi phải có sự thống nhất về phần mềm chuyên dụng nhằm dễ dàng tích hợp chung vào hệ thống dữ liệu của toàn thành phố và quốc gia.

Thời gian qua, sở đã chỉ đạo Ban Quản lý Di tích và danh thắng thành phố xây dựng dự án triển khai số hóa di tích trên địa bàn, hướng đến mục tiêu lưu giữ đầy đủ thông tin về kiến trúc, hiện vật, hoa văn, không gian và hiện trạng của di tích. Qua đó, xây dựng nguồn tư liệu nền tảng phục vụ công tác nghiên cứu, tu bổ, phục dựng khi cần thiết, giúp dễ dàng chia sẻ thông tin giữa các đơn vị chuyên môn một cách nhanh chóng, hiệu quả.

Bà Hoàng Thị Bích Hạnh, Giám đốc Ban Quản lý Di tích và danh thắng thành phố cho biết, đơn vị đang trong quá trình lập hồ sơ xin chủ trương đầu tư từ các cấp, ngành liên quan để triển khai dự án.

Nếu được thông qua, ban quản lý sẽ tiến hành các thủ tục theo quy định; nhanh chóng phối hợp cùng đơn vị tư vấn để triển khai các hạng mục như: chỉnh lý, hoàn thiện hồ sơ; đo đạc, xác định ranh giới, vùng bảo vệ di tích; số hóa toàn bộ thành phần hồ sơ, tư liệu chữ viết, tư liệu nghe nhìn; chuẩn hóa dữ liệu di sản; xây dựng bản đồ số; hình thành cơ sở dữ liệu tập trung.

Hệ thống này trước khi đưa vào ứng dụng sẽ được tích hợp vào dữ liệu của thành phố và quốc gia, giúp người dân, du khách, nhà nghiên cứu, sinh viên dù ở bất kỳ nơi đâu cũng có thể tiếp cận thông tin. Thông qua các nền tảng như mô hình 3D, ảnh 360 độ, thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR) hoặc hệ thống thuyết minh tự động, việc tham quan trực tuyến sẽ trở nên sinh động và trực quan hơn. Dự kiến, thời gian triển khai dự án sẽ kéo dài trong giai đoạn từ năm 2026 đến năm 2029, với tổng mức kinh phí đầu tư khoảng 23 tỷ đồng.