Xã hội

[eMagazine] - Gieo bình yên, dựng nếp sống mới ở vùng cao

TRÂM ANH - HỮU TRUNG - TUYẾT TRINH • 19/08/2026 10:30

ĐNO - Dưới đại ngàn Trường Sơn, bên chân đèo Lò Xo, những đổi thay về đời sống và an ninh trật tự ở xã Phước Năng đang được vun đắp từ những việc rất cụ thể: người trẻ bớt rượu để lo làm ăn, gia đình biết giữ nhà cửa ngăn nắp hơn, những người có uy tín cùng chung tay tháo gỡ khúc mắc trong cộng đồng. Qua đó, cùng các đoàn thể, lực lượng Công an xã đang chọn cách đi sát với đời sống người dân để giữ bình yên từ cơ sở.

ĐNO - Dưới đại ngàn Trường Sơn, bên chân đèo Lò Xo, xã Phước Năng đang có cuộc chuyển mình mạnh mẽ trong đời sống. Nhiều người dân, nhất là giới trẻ tích cực thay đổi sinh hoạt bằng cách hạn chế rượu chè để chăm lo làm ăn, biết giữ vệ sinh nhà cửa sạch sẽ hơn, và những người có uy tín thật sự phát huy tốt vai trò "hòa giải" trong cộng đồng để góp phần giữ bình yên từ cơ sở.

Một buổi chiều tháng 8, anh Hồ Văn Nông (thôn 5) đón đoàn cán bộ xã đến thăm trong bộ đồng phục công nhân còn mới. Vừa thấy Trung tá Lê Minh Hải, Trưởng Công an xã Phước Năng, anh Nông rảo bước tới, ôm chầm lấy vị cán bộ.

Trước khi bước vào nhà, hai vợ chồng cùng cúi xuống tháo dép, xếp ngay ngắn bên hiên. Sự nâng niu dành cho tổ ấm mới phần nào cho thấy một nếp sống văn minh đang dần hình thành.

Đầu năm 2026, gia đình anh Nông vẫn phải sinh hoạt trong căn nhà tạm lợp tôn cũ nát, chật chội và bừa bộn. Thế nhưng, qua những lần ghé thăm, cán bộ xã nhận ra cái nghèo, cái khó của họ không chỉ nằm ở chuyện nhà ở.

Hai vợ chồng thiếu việc làm ổn định, thu nhập bấp bênh và thường xuyên tìm đến rượu chè. Việc chăm sóc con cái hay dọn dẹp nhà cửa cũng bị bỏ bê.

Đến nay, ngôi nhà Đại đoàn kết trị giá khoảng 100 triệu đồng đã được dựng lên từ sự chung tay góp sức của nhiều lực lượng. Anh Nông cũng được Công an xã Phước Năng kết nối, giới thiệu vào làm việc tại Công ty TNHH Vàng Phước Sơn.

Công việc mới mang lại nguồn thu nhập ổn định hơn cho gia đình. Nơi ăn chốn ở đàng hoàng cũng khơi dậy những thay đổi tích cực trong sinh hoạt: nhà cửa luôn được dọn dẹp gọn gàng, ngăn nắp, hai vợ chồng bắt đầu biết vun vén, chăm chút cho cuộc sống thường nhật.

[VIDEO] - Bà Hồ Thị Phay, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Phước Năng kiêm Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã chia sẻ về gia đình anh Hồ Văn Nông:

Nếu ở gia đình anh Nông, sự chuyển biến đã hiện hữu rõ nét thì tại thôn Ka Tôi, các cán bộ địa phương vẫn đang kiên trì đồng hành, theo sát gia đình anh A Cưới.

Theo ông Đón Xuân Hà, Trưởng thôn Ka Tôi, trước đây vợ chồng anh Cưới thường xuyên say xỉn, gia đình liên tục xảy ra mâu thuẫn, thậm chí là bạo lực.

Thấu hiểu hoàn cảnh, cán bộ thôn và Công an xã nhiều lần tìm đến tận nhà vận động, khuyên nhủ. Lực lượng cơ sở sau đó vẫn đều đặn ghé thăm, hỏi han chuyện làm ăn, chia sẻ buồn vui và khéo léo nhắc nhở hai vợ chồng hạn chế rượu bia.

Đến nay, người đàn ông 31 tuổi này đã hạn chế được rượu bia, chủ động tìm hướng làm ăn. Tương tự trường hợp anh Nông, anh Cưới cũng được Công an xã kết nối giới thiệu việc làm, dự kiến sẽ đi làm trong tháng 9.

Hôm chúng tôi ghé thăm, hai vợ chồng anh Cưới đang hoàn tất thủ tục vay 25 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội để chuẩn bị xuống giống cho vụ keo sắp tới.

Anh dự định dùng nguồn vốn này để mua cây giống, số tiền còn dư sẽ đầu tư nuôi thêm bò, heo và gia cầm. Ngoài thời gian chăm sóc nương rẫy, anh vẫn tranh thủ đi làm thuê để trang trải cuộc sống hằng ngày.

Trước đó, Công an xã đã tận tình hỗ trợ hai vợ chồng hoàn thiện giấy tờ tùy thân cùng các thủ tục cần thiết để tiếp cận nguồn vốn ưu đãi. Cán bộ tổ vay vốn cũng hướng dẫn chi tiết cách quản lý dòng tiền, khuyên họ tập trung đầu tư sản xuất và chỉ dẫn địa chỉ uy tín để mua cây giống.

"Lần này mình quyết tâm thay đổi rồi. Trồng keo xong, mình sẽ kiếm việc làm thuê để có thu nhập, rượu cũng phải bớt lại thôi", anh Cưới trải lòng.

[VIDEO] - Những chuyển biến của gia đình anh A Cưới là minh chứng rõ nét về hiệu quả dân vận khéo tại xã Phước Năng:

Để những chuyển biến ấy thực sự bền vững, Phước Năng còn dựa vào một lực lượng đặc biệt: những người sống ngay trong cộng đồng, am hiểu từng nếp nhà và luôn được đồng bào tin cậy, kính trọng.

Già làng Hồ Văn Ly vừa bước chân vào sân, gia chủ đã hồ hởi ra đón. Những lời hỏi thăm sức khỏe, chuyện nương rẫy, con cháu bằng tiếng Giẻ Triêng cứ thế nối dài. Từ ngoài sân vào đến trong nhà, bầu không khí thêm rôm rả.

Khi câu chuyện đã dần cởi mở, già Ly mới nhẹ nhàng ướm hỏi: “Gần đây nhà mình còn ủ và ăn cá chua nữa không?”.

Sau những vụ ngộ độc thực phẩm liên quan đến món cá ủ chua, đây là phần việc được ông đặc biệt lưu tâm mỗi khi ghé thăm các hộ dân. Từ câu chuyện về một món ăn truyền thống, ông khéo léo lồng ghép việc tuyên truyền phòng bệnh, giữ gìn vệ sinh để bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình.

Những cuộc trò chuyện của già Ly với các hộ đồng bào khi thì diễn ra ấm cúng bên bếp lửa, lúc lại trong bữa cơm chiều hay sau một ngày lao động vất vả trên nương rẫy.

Nhờ thông thạo cả tiếng Kinh lẫn tiếng Giẻ Triêng, già Ly luôn biết cách lựa lời diễn đạt sao cho phù hợp nhất với từng đối tượng. Với những chủ trương quan trọng, ông kiên trì giải thích cặn kẽ, dùng những hình ảnh gần gũi để bà con dễ hiểu, dễ nhớ và làm theo.

Bất kỳ sự việc lớn nhỏ nào trong thôn cũng không lọt qua mắt người già làng 72 tuổi này. Thấy đám thanh niên chạy xe rú ga, phóng nhanh vượt ẩu khi chưa đủ tuổi, ông nghiêm khắc nhắc nhở; thấy nguy cơ mất trộm, ông lại dặn dò bà con nâng cao cảnh giác.

Hễ nhà nào có người hay say xỉn, vợ chồng lục đục, ông lại tìm dịp thích hợp để sang khuyên can. Đối với những vấn đề nhạy cảm như bạo lực gia đình hay các hủ tục lâu đời, già Ly luôn chọn đúng thời điểm, "lựa lời mà nói" để người nghe dễ dàng tiếp thu.

Bằng sự am tường về tâm lý cộng đồng, ông biết việc gì có thể đưa ra phân tích giữa cuộc họp thôn, việc gì chỉ nên góp ý chân tình khi hai người ngồi riêng với nhau trong một lần ghé chơi nhà.

[VIDEO] - Chia sẻ của những người có uy tín về mô hình “Thay đổi nếp nghĩ, cách làm” tại xã Phước Năng:

Niềm tin của dân bản dành cho những người có uy tín được bồi đắp từ chính lối sống mẫu mực và những đóng góp bền bỉ của họ qua năm tháng. Với ông Nguyễn Văn Mé, Bí thư Chi bộ thôn 5, sợi dây gắn kết ấy được duy trì đều đặn qua những chuyến ghé thăm, những cuộc trò chuyện và sự lắng nghe chân thành dành cho bà con.

Đưa chúng tôi đi thực tế, người bí thư chi bộ đã ngoài 70 tuổi vẫn bước đi thoăn thoắt trên những con đường dốc quanh co uốn lượn theo sườn núi. Ghé vào nhà anh Hồ Văn Lương, ông ân cần hỏi han từ chuyện xây dựng nhà mới, công việc cho đến đời sống sinh hoạt của gia đình.

Anh Lương kể lại, thời điểm dựng nhà, chính quyền địa phương, lực lượng Công an xã cùng bà con chòm xóm không quản ngại đến giúp gia đình tháo dỡ nhà cũ, dọn dẹp mặt bằng, vận chuyển vật liệu và hỗ trợ thêm một phần kinh phí.

Chính những ngày cùng làm, cùng đổ mồ hôi ấy đã kéo gần khoảng cách giữa chính quyền và nhân dân. Giờ đây, hễ có điều gì vướng mắc, người dân lại chủ động tìm đến trưởng thôn, công an viên hay bí thư chi bộ để giãi bày, chia sẻ.

Ông Mé tâm niệm, người có uy tín thì không thể chỉ ngồi một chỗ chờ dân tìm đến. Phải đi nhiều, nghe nhiều thì mới thấu hiểu người dân đang thực sự cần gì và đang gặp vướng mắc ở đâu để kịp thời tháo gỡ.

Trong phát triển kinh tế, ông Mé cũng luôn là người đi đầu làm gương. Ông quan niệm, muốn vận động bà con nuôi heo, nuôi gà, đào ao thả cá thì bản thân và gia đình mình phải bắt tay vào làm trước để họ thấy được hiệu quả. "Mình làm thành công rồi, nói có sách mách có chứng thì dân mới tin và làm theo", ông Mé chia sẻ.

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, xã Phước Năng có diện tích tự nhiên rộng 257,1km² với quy mô dân số hơn 8.400 người. Trong đó, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 84%, chủ yếu là người Giẻ Triêng.

Với địa bàn rộng lớn, dân cư sống phân tán trong khi lực lượng Công an mỏng, yêu cầu cốt lõi để nắm chắc tình hình cơ sở chính là phải bám sát địa bàn, thực sự gần dân và thấu hiểu lòng dân.

Theo Trung tá Hồ Phi Sự, Phó Trưởng Công an xã Phước Năng, với địa bàn rộng lớn và đặc thù như Phước Năng, sợi dây gắn kết với nhân dân càng được thắt chặt hơn nhờ vai trò cầu nối của các già làng, bí thư chi bộ, trưởng thôn cùng những người có uy tín.

Sống ngay tại cộng đồng, họ là những người nắm bắt nhanh nhất hoàn cảnh của từng gia đình, kịp thời phát hiện những mâu thuẫn mới phát sinh hay những trường hợp cần được động viên, khuyên nhủ.

Nhờ đó, những "cây cao bóng cả" đã thực sự trở thành "cánh tay nối dài" đắc lực, đồng hành cùng chính quyền và lực lượng Công an giữ gìn bình yên ngay từ cơ sở.

Được triển khai tại xã Phước Năng từ ngày 1/4/2026, mô hình "Người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số" ban đầu quy tụ 9 thành viên, bao gồm các cán bộ hưu trí, bí thư chi bộ, trưởng thôn và những cá nhân có sức ảnh hưởng lớn trong cộng đồng.

Suốt hơn 4 tháng qua, dấu chân của họ in đậm từ các cuộc họp thôn đến từng sự việc cụ thể trong đời sống thường nhật. Khi thì họ hướng dẫn người dân tăng gia sản xuất, chăm sóc cây trồng, nhắc nhở chấp hành pháp luật; lúc lại chủ động hòa giải, khuyên nhủ khi xảy ra tranh chấp đất đai, bạo lực gia đình hay những xích mích nhỏ trong cộng đồng.

Theo Trung tá Hồ Phi Sự, thế mạnh vượt trội của những người có uy tín là sự am tường sâu sắc về phong tục tập quán, hoàn cảnh gia đình và các mối quan hệ tại địa phương. Nhiều vụ việc phức tạp chỉ cần một người được dân làng nể trọng lên tiếng đúng lúc, lời khuyên sẽ dễ dàng được tiếp thu, giúp tháo gỡ mâu thuẫn.

Lực lượng Công an xã nhận thấy nhiều bất ổn về an ninh trật tự thường bắt nguồn từ những khó khăn trong cuộc sống thường nhật. Tình trạng thiếu việc làm, lạm dụng rượu bia, bạo lực gia đình hay việc chậm ổn định cuộc sống sau lầm lỗi đều là những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến nhiều hệ lụy xã hội phức tạp.

Từ thực tế đó, từ ngày 19/5/2026, mô hình "Thay đổi nếp nghĩ, cách làm" đã được Công an xã triển khai, hướng trọng tâm vào những hộ gia đình còn sức lao động nhưng lười nhác, sa đà vào rượu chè và thường gây mất an ninh trật tự.

Đối với các trường hợp này, Công an xã đã chủ động phối hợp với chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể địa phương để thường xuyên theo dõi, kèm cặp sát sao; đồng thời tích cực vận động hỗ trợ về nhà ở, kết nối việc làm và tạo mọi điều kiện thiết thực giúp họ sớm ổn định cuộc sống.

Không dừng lại ở các mô hình điểm, tinh thần gần dân, sát dân còn thấm đượm trong từng phần việc hằng ngày của mỗi cán bộ, chiến sĩ.

Tranh thủ những lúc xuống từng hộ dân hỗ trợ kích hoạt định danh điện tử, giải quyết thủ tục hành chính hay hướng dẫn chuyển đổi số, các cán bộ lại ân cần hỏi han chuyện làm ăn, sinh hoạt và lắng nghe những tâm tư, vướng mắc của bà con. Nhờ vậy, hoàn cảnh của từng gia đình đều được lực lượng chức năng nắm rõ.

Các diễn đàn đối thoại trực tiếp đã tạo không gian dân chủ để người dân thẳng thắn phản ánh những vấn đề nổi cộm tại khu dân cư. Anh Lê Thành Rương (người dân xã Phước Năng) cho hay, những buổi đối thoại này giúp người dân tự tin, mạnh dạn hơn khi phản ánh bức xúc cũng như đóng góp ý kiến xây dựng an ninh trật tự.

[VIDEO] - Trung tá Lê Minh Hải, Trưởng Công an xã Phước Năng động viên gia đình ông Hồ Văn Nông tiếp tục thay đổi tư duy để cải thiện cuộc sống:

Ông Vũ Đình Cuối, Phó Chủ tịch UBND xã Phước Năng, đánh giá cao sự chủ động của lực lượng Công an xã khi luôn bám sát cơ sở, gần gũi với nhân dân bất chấp khó khăn về địa bàn rộng lớn và quân số mỏng.

Theo ông, bên cạnh nhiệm vụ chuyên môn giữ gìn an ninh trật tự, các chiến sĩ công an còn tích cực "đi từng ngõ, gõ từng nhà" để hướng dẫn thủ tục hành chính, hỗ trợ người già neo đơn, thăm hỏi các gia đình chính sách khó khăn, đồng thời động viên, cảm hóa những người từng lầm lỗi sớm tái hòa nhập cộng đồng.

Song song với đó, chính quyền địa phương đã chủ động phối hợp cùng Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, lực lượng công an và quân sự để lồng ghép hiệu quả các chương trình hỗ trợ sinh kế, tập huấn kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi, đồng thời tạo điều kiện cho bà con tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và kết nối việc làm ổn định.

Ông Cuối cho biết thêm, nhiều hộ dân đã mạnh dạn tiếp cận nguồn vốn vay để đầu tư chăn nuôi, trồng trọt; lực lượng thanh niên nhàn rỗi cũng được định hướng, giới thiệu cơ hội việc làm phù hợp...

[VIDEO] - Nhận xét của chính quyền địa phương về những chuyển biến từ mô hình “Thay đổi nếp nghĩ, cách làm” tại xã Phước Năng:

Nội dung: TRÂM ANH - HỮU TRUNG
Đồ họa: TUYẾT TRINH