Bằng những sáng kiến khoa học, ứng dụng công nghệ trong bảo vệ môi trường, nguồn nước, hệ sinh thái đô thị..., các dự án của thanh niên không chỉ mang tính đột phá mà còn góp phần hình thành cách tiếp cận bền vững hơn cho bài toán môi trường hiện nay.
Đẩy mạnh giải pháp xanh
Trước thực trạng rác thải tại nguồn chưa được phân loại gây ô nhiễm môi trường, nhóm sinh viên Nguyễn Việt Hoàng, Hồ Ngọc Khánh Quỳnh, Nguyễn Ngọc Phương Nhi (Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng) và Hoàng Lê Anh Tuấn, Châu Chí Hiếu (Trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng) đã chế tạo thùng rác thông minh tự động phân loại rác, tích hợp công nghệ AI và IoT mang tên DaNa Green.
Trưởng nhóm sáng chế, Nguyễn Việt Hoàng cho biết, sau 2 tháng làm việc, nhóm thiết kế thành công thùng rác thông minh có khả năng nhận diện và phân loại rác nhanh chóng nhờ công nghệ AI. Thùng cao 1,2m, chia hai ngăn rác vô cơ và hữu cơ. Khi người dùng bỏ rác vào, camera AI sẽ quét và phân tích hình ảnh để xác định rác nhựa, giấy, kim loại hoặc rác không tái chế, với độ chính xác trên 95%. Rác tái chế sẽ được tự động đưa vào đúng ngăn, giúp phân loại ngay từ đầu và giảm sai sót trong xử lý.
Song song đó, hệ thống cảm biến IoT giúp giám sát tình trạng thùng theo thời gian thực. “Khi thùng gần đầy, hệ thống sẽ tự động gửi thông báo đến đơn vị quản lý, dữ liệu được cập nhật liên tục trên nền tảng quản lý để cơ quan chức năng theo dõi và tối ưu quy trình thu gom”, Việt Hoàng cho biết. Mô hình này hỗ trợ đẩy mạnh kinh tế tuần hoàn khi rác đã được phân loại sẵn và chuyển giao cho doanh nghiệp tái chế chuyên nghiệp.
Theo Nguyễn Việt Hoàng, thùng rác thông minh trên thế giới có giá 20-50 triệu đồng, trong khi sản phẩm DaNa Green chỉ khoảng 2 triệu đồng/thùng nhờ tối ưu linh kiện và thiết kế. Nhóm đã thử nghiệm tại Trường Đại học Kinh tế (Đại học Đà Nẵng), khu vực Mỹ An và khu phố du lịch An Thượng (phường Ngũ Hành Sơn); thiết bị vận hành ổn định, mang lại thuận tiện cho người dân và được đánh giá cao về hiệu quả.
Tương tự, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật (Đại học Đà Nẵng) ghi nhận nhiều đề tài nghiên cứu của sinh viên đạt giải cao, đặc biệt trong lĩnh vực môi trường. Sinh viên nhà trường tích cực tham gia các dự án như: mô hình tái chế rác hữu cơ, bảo vệ môi trường ven biển tại phường Thanh Khê, nghiên cứu phát triển vật liệu nhựa sinh học… Bên cạnh hoạt động nghiên cứu, sinh viên còn chủ động hỗ trợ tập huấn phân loại rác và truyền thông lối sống xanh cho cộng đồng địa phương.
TS Phạm Phú Song Toàn, giảng viên Khoa Công nghệ Hóa học - Môi trường cho biết, hiện nay có 4 lĩnh vực môi trường được ưu tiên và định hướng phát triển mạnh tại trường: tái chế chất thải hướng tới kinh tế tuần hoàn; ứng dụng IoT và chuyển đổi số trong quan trắc, giám sát môi trường; năng lượng tái tạo và giải pháp giảm phát thải carbon; công nghệ xanh - vật liệu thân thiện môi trường.
Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Lê Thị Thục thông tin, thời gian qua đơn vị phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo, Thành Đoàn, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố cùng các trường đại học triển khai nhiều hoạt động thúc đẩy nghiên cứu khoa học trong giới trẻ. Tiêu biểu như cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp thành phố, “Ý tưởng khởi nghiệp đổi mới sáng tạo - Light Up Your Creativity”, sáng tạo robot, “Festival Sáng tạo trẻ”, hay các sân chơi khởi nghiệp công nghệ… Qua đó, có thể thấy học sinh, sinh viên ngày càng chủ động ứng dụng công nghệ mới như AI, IoT, mô phỏng số, cảm biến môi trường… vào các dự án của mình. Đáng chú ý, nhiều đề tài đã bám sát nhu cầu thực tiễn, hướng đến giải quyết các vấn đề cụ thể của thành phố như phân loại rác, tái chế, cải thiện chất lượng môi trường nước.
Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa nhà trường, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cũng tạo điều kiện để học sinh, sinh viên, thanh niên tiếp cận chuyên gia, trang thiết bị và môi trường nghiên cứu chuyên sâu hơn. Nhờ vậy, nhiều dự án nổi bật đã được hình thành, như dự án Shieldnet - hệ thống AI đa tầng giúp hỗ trợ và bảo vệ không gian; sản phẩm tái chế từ giấy và nhựa.
Đa dạng hoạt động
Tại Trường THPT Sơn Trà, Câu lạc bộ “Mình sống xanh” được thành lập cuối năm 2024 với 30 thành viên, trở thành nơi quy tụ những bạn trẻ có chung đam mê bảo vệ môi trường, lan tỏa lối sống thân thiện và truyền cảm hứng thay đổi thói quen tiêu dùng trong học sinh.
Cô Ngô Thị Vân Hồng, Chủ nhiệm câu lạc bộ bày tỏ, nhà trường triển khai phân loại rác tại nguồn ngay tại khu vực lớp học bằng các thùng rác phân loại rõ ràng, kết hợp hướng dẫn học sinh trong các buổi ngoại khóa; tổ chức cuộc thi “Tập thể sống xanh” với nhiều hoạt động phong phú, khuyến khích các lớp sáng tạo video, poster truyền thông về môi trường tuyên truyền trên mạng xã hội.
Theo Phó Trưởng ban công tác đoàn và phong trào thanh thiếu nhi (Thành đoàn Đà Nẵng) Nguyễn Duy Thành, nhiều hoạt động nhằm giảm thiểu rác thải nhựa, thực hành phân loại rác, tái chế rác… đã được các đơn vị trực thuộc triển khai và mang lại nhiều hiệu quả tích cực, như mô hình “Đổi rác lấy quà”; “Sinh viên với vật dụng thân thiện môi trường”; “Chợ dân sinh giảm thiểu rác thải nhựa”; dự án chế phẩm sinh học - diệt trừ sâu bệnh và bảo vệ môi trường…
Thời gian tới, Thành Đoàn xây dựng mạng lưới kết nối giữa tổ chức đoàn - nhà khoa học - doanh nghiệp xanh - các viện, trường nhằm hỗ trợ chuyên môn và tạo đầu ra cho những sản phẩm nghiên cứu của thanh niên. Đồng thời phối hợp tổ chức các lớp tập huấn về phương pháp nghiên cứu khoa học, thiết kế mô hình thử nghiệm, tư duy đổi mới sáng tạo, kỹ năng xây dựng đề tài, phân tích dữ liệu và ứng dụng chuyển đổi số trong bảo vệ môi trường.
Thường xuyên tổ chức diễn đàn, tọa đàm chuyên môn về môi trường, kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo, giảm rác thải nhựa và phát triển bền vững..., tạo không gian để thanh niên trao đổi với chuyên gia, được định hướng đề tài phù hợp, đồng thời kết nối doanh nghiệp nhằm hỗ trợ thử nghiệm và thương mại hóa những sáng kiến có tính ứng dụng cao.
