Khi rừng ngập mặn sống trong lòng nhà máy hóa dầu

Khi một đô thị vươn mình ra biển và chọn công nghiệp hóa làm đòn bẩy kinh tế, câu hỏi nhức nhối nhất luôn là: chúng ta sẽ phải đánh đổi những gì? Những gì được chứng kiến tại Tổ hợp Hóa dầu Long Sơn (LSP) có lẽ đã gợi mở một hướng tiếp cận khác.

Dự án trọng điểm

Nằm trên diện tích 464 ha, LSP là tổ hợp hóa dầu tích hợp đầu tiên và duy nhất tại Việt Nam - từ nguyên liệu thô đến thành phẩm hạt nhựa, mọi công đoạn đều khép kín trong một chuỗi liên hoàn. Tổng vốn đầu tư vượt 5 tỷ USD, đây cũng là một trong những dự án FDI lớn nhất của Thái Lan tại Việt Nam.

Để hình dung quy mô xây dựng của tổ hợp hóa dầu, chị Võ Thị Minh Trang, đại diện phòng quản lý thương hiệu của LSP, so sánh lượng bê tông sử dụng trong 5 năm tương đương hai tòa tháp Landmark 81, kết cấu thép bằng bảy tòa tháp Eiffel, lượng đất đá nạo vét lớn gấp năm lần đại kim tự tháp Giza.

Không sản xuất xăng dầu như nhiều người lầm tưởng, LSP là cỗ máy sản xuất hạt nhựa nguyên sinh (Olefins và Polyolefin) - trong đó có polyethylene (PE), loại hạt nhựa mà trước đây Việt Nam chưa tự sản xuất được. Khi vận hành tối đa công suất, LSP tạo ra 1,35 triệu tấn nguyên liệu olefins và 1,4 triệu tấn hạt nhựa polyolefin mỗi năm, phục vụ hàng loạt ngành từ bao bì, nông nghiệp đến phụ tùng ô tô và thiết bị y tế, với doanh thu ước đạt khoảng 1,5 tỷ USD - tương đương doanh thu một tỉnh nhỏ ở Việt Nam.

Song con số ấn tượng hơn lại không chỉ ở doanh thu. LSP hiện có khoảng 1.000 nhân sự, trong đó 89% là người Việt và gần 350 lao động là người dân xã Long Sơn. Riêng năm 2025, công ty đóng góp hơn 121 tỷ đồng vào thu nhập của người dân địa phương thông qua tuyển dụng và ưu tiên dịch vụ nội vùng. Đây là minh chứng cho thấy một đô thị biển chỉ thực sự vươn mình khi nó nâng đỡ được cuộc sống của người dân bản địa.

Điều khiến chúng tôi đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác là sự vắng bóng con người tại các xưởng sản xuất. Không có cảnh công nhân vặn van ống, mà thay vào đó là Trung tâm điều khiển trung tâm thiết kế chống cháy nổ, nơi các kỹ sư giám sát gần 20.000 thiết bị qua hệ thống màn hình. Hơn 80 ứng dụng công nghệ thông tin và hơn 150 dự án AI được triển khai để giám sát, dự đoán bảo trì và xử lý sự cố - biến một ngành có tính rủi ro cao thành cỗ máy vận hành êm ái.

Trái tim “xanh” giữa thép và bê tông

Không chỉ gây ấn tượng bởi quy mô lớn của tổ hợp công nghiệp, điều khiến nhiều người quan tâm và muốn hiểu nhiều hơn ở LSP chính là triết lý phát triển bền vững theo tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) của doanh nghiệp FDI này.

Đứng giữa nhà máy, ngước nhìn lên cao, không thấy ngọn lửa đỏ rực hay cột khói đen đặc trưng của ngành dầu khí truyền thống. Bầu trời Long Sơn trong trẻo hơn có lẽ nhờ vào Hệ thống đuốc đốt kín mặt đất (EGF - Enclosed Ground Flare) - công nghệ đầu tiên có mặt tại Việt Nam, với chi phí lắp đặt hơn 20 triệu USD. Thay vì để ngọn lửa đốt khí thải bùng cháy lộ thiên, hệ thống này xử lý khí dư hoàn toàn kín, triệt tiêu tiếng ồn, khói và ánh sáng về đêm.

Men theo hàng rào giáp ranh khu dân cư, “mũi điện tử” (E-nose) liên tục quét không khí phát hiện khí bất thường; hệ thống xử lý nước thải sinh học đạt chuẩn cột A QCVN40; tòa nhà hành chính đạt chứng nhận xanh LEED Gold, chạy bằng điện mặt trời áp mái.

Tất cả điều đó đặt ra một câu hỏi thực chất hơn: một doanh nghiệp FDI trong ngành hóa dầu - vốn không phải ngành được mặc định gắn với hình ảnh xanh - lại đầu tư bài bản đến vậy vào môi trường, thì động lực đến từ đâu? Áp lực từ tiêu chuẩn ESG của thị trường xuất khẩu, hay là chính sách nội bộ của tập đoàn mẹ SCG? Câu trả lời có thể là cả hai - và thực ra, điều đó không quan trọng bằng kết quả.

Nhưng “viên ngọc xanh” quý giá nhất chính là khoảng 24,3 ha rừng ngập mặn vẫn đang được bảo tồn và phát triển ngay trong lòng tổ hợp hóa dầu. Ở nơi mỗi tấc đất là tấc vàng của dự án FDI 5 tỷ USD, khu rừng ấy là minh chứng sống động nhất cho việc công nghiệp hoàn toàn có thể lùi lại một bước để thiên nhiên được bảo tồn. Doanh nghiệp tính toán rằng việc tiết kiệm năng lượng giúp giảm 20.000 tấn CO2 e - tương đương khả năng hấp thụ carbon của 323 ha rừng ngập mặn trong một năm. Con số này, đặt cạnh khu rừng 24,3 ha đang được gìn giữ, tạo nên một bức tranh ESG hoàn chỉnh.

Nhìn rộng hơn, LSP đang trở thành một “case study” thực tế cho bài toán mà nhiều đô thị biển Việt Nam đang loay hoay: phát triển công nghiệp ven biển đến đâu thì vừa? Đà Nẵng, Vũng Tàu, Quy Nhơn, Hải Phòng, Quảng Ninh… - tất cả đều đứng trước lựa chọn giữa tăng trưởng kinh tế và bảo toàn sinh thái ven bờ. Không có câu trả lời hoàn hảo.

Nhưng khi một nhà máy hóa dầu chọn giữ lại khu rừng ngay trong hàng rào của mình, đó vẫn là lựa chọn đáng ghi nhận. Công nghiệp hóa không có nghĩa là đánh đổi. Nếu biết ứng dụng công nghệ với tư duy quản trị minh bạch và sự trân trọng thiên nhiên, những khối thép hoàn toàn có thể cất lên bản hòa ca cùng rừng ngập mặn - để những dự án tỷ đô thực sự nằm yên ấm “trong vòng tay của biển”.