Chính trị

(Multimedia) - Bài 2: Đà Nẵng thế và lực mới

TIỂU YẾN - MAI TRANG - XUÂN SƠN - THANH HUYỀN • 02/07/2025 18:26

Ngày 1-7-2025 đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong tiến trình phát triển vùng Trung Trung Bộ khi Quốc hội chính thức thông qua nghị quyết hợp nhất tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng thành đơn vị hành chính mới: Thành phố Đà Nẵng.

Đây là sự kiện chính trị quan trọng, tạo cú hích trong công tác tổ chức bộ máy hành chính, đồng thời mở ra hướng đi chiến lược khi hội tụ đủ các tiềm năng xây dựng một trung tâm kinh tế ven biển quy mô, kết nối hành lang kinh tế Đông - Tây, Bắc - Nam của cả nước.

Theo Đề án sắp xếp, hợp nhất tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng, việc hợp nhất hai địa phương xuất phát từ nhu cầu cấp thiết nhằm mở rộng dư địa, tái cấu trúc không gian phát triển và bộ máy quản lý cho phù hợp với tầm nhìn dài hạn.

Đây được xem là cuộc cách mạng, bước đột phá về thể chế, chuẩn bị cho “tầm nhìn trăm năm”, “phát triển đất nước” như nội dung phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm trong chuyến thăm, làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng và Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Nam ngày 28-3-2025.

PGS.TS Bùi Quang Bình, nguyên Chủ nhiệm Khoa Kinh tế, Trường Đại học Kinh tế (Đại học Đà Nẵng) nhìn nhận, ở góc độ phát triển kinh tế, việc sáp nhập hai địa phương sẽ huy động nguồn lực hiệu quả hơn.

Theo ông, khi dư địa phát triển, quy mô dân số lớn, việc hoạch định chính sách, phân bổ nguồn lực sẽ hiệu quả. Đồng thời, vấn đề đầu tư cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế, du lịch, y tế... không còn manh mún mà theo hướng Vùng Đà Nẵng.

Ở vai trò thành phố động lực miền Trung, Đà Nẵng được Trung ương cho phép thí điểm nhiều chính sách, cơ chế đặc thù, nổi bật như Nghị quyết 119/2020/QH14 ngày 9-6-2020 của Quốc hội về thí điểm tổ chức mô hình chính quyền đô thị và một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Đà Nẵng.

Việc Chính phủ chấp thuận đề án phát triển Khu công nghệ cao Đà Nẵng, thành lập Khu thương mại tự do Đà Nẵng, Trung tâm Tài chính quốc tế... đã đặt thành phố vào vị trí tiên phong trong việc dẫn dắt chuyển đổi số, phát triển công nghệ cao, công nghiệp bán dẫn và thương mại quốc tế, logistics...

Những chính sách đặc thù, linh hoạt ấy giúp Đà Nẵng từng bước tạo dựng vị thế của một trung tâm kinh tế - khoa học - công nghệ vùng, đồng thời mở ra nhiều kỳ vọng mới khi địa phương này hợp nhất với tỉnh Quảng Nam thành một thực thể hành chính - kinh tế lớn mạnh hơn.

Thành phố Đà Nẵng sau 15 năm thực hiện Nghị quyết số 33-NQ/TW của Bộ Chính trị đã có bước phát triển mạnh mẽ, trở thành một thành phố năng động, sáng tạo, khai thác tốt các tiềm năng, thế mạnh. Kinh tế tăng trưởng tương đối nhanh, tốc độ tăng giá trị tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) bình quân đạt khoảng 9,8%/năm; GRDP bình quân đầu người tăng 6,6 lần so với năm 2003.

Cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực, đúng hướng, trong đó ngành dịch vụ dẫn đầu về tỉ trọng và tốc độ tăng trưởng. Dịch vụ thương mại, thông tin và truyền thông, vận tải, logistics, tài chính, ngân hàng, giáo dục, y tế đều giữ nhịp phát triển nhanh, bền vững. Du lịch thành phố trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, có thương hiệu và khả năng cạnh tranh quốc tế.

Đặc biệt, từ ngày 24-1-2019, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 43-NQ/TW về xây dựng và phát triển thành phố Đà Nẵng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Trong đó, xác định “xây dựng thành phố Đà Nẵng trở thành một trong những trung tâm kinh tế - xã hội lớn của cả nước và Đông Nam Á với vai trò là trung tâm về khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, du lịch, thương mại, tài chính, logistics, công nghiệp công nghệ cao, công nghệ thông tin, công nghiệp hỗ trợ; là một trong những trung tâm văn hóa - thể thao, giáo dục - đào tạo, y tế chất lượng cao, khoa học - công nghệ phát triển của đất nước; trung tâm tổ chức các sự kiện tầm khu vực và quốc tế; thành phố cảng biển, đô thị biển quốc tế với vị trí là hạt nhân của chuỗi đô thị và cực tăng trưởng của vùng kinh tế trọng điểm miền Trung - Tây Nguyên”.

Trước thời điểm sáp nhập, kinh tế tỉnh Quảng Nam có nhiều chuyển biến tích cực, tốc độ tăng trưởng GRDP đạt khoảng 7,1%. GRDP đầu người năm 2025 khoảng 96 triệu đồng, tăng 30 triệu đồng so với năm 2020.

Đến cuối năm 2024, tỉ lệ hộ nghèo còn 4,56%. Giai đoạn 2020 - 2025, tổng thu ngân sách nhà nước tỉnh hơn 134 nghìn tỷ đồng, tốc độ tăng bình quân 2%/năm, trong đó thu nội địa tăng khoảng 2,8%/năm. Quy mô nền kinh tế năm 2025 ước tính đạt hơn 147 nghìn tỷ đồng, tăng 48,6 nghìn tỷ đồng so với năm 2020.

Được đánh giá là một trong những trung tâm phát triển kinh tế của khu vực miền Trung, tỉnh Quảng Nam có các khu công nghiệp lớn như Khu kinh tế mở Chu Lai, Trường Hải - Thaco, có đường bờ biển dài và sân bay Chu Lai đang được mở rộng để trở thành sân bay quốc tế. Đây cũng là địa phương có thế mạnh về du lịch khi có 2 di sản văn hóa thế giới Hội An, Thánh địa Mỹ Sơn.

Thành phố Đà Nẵng sau hợp nhất có diện tích tự nhiên 11.867,25 km2, quy mô dân số 3.0665.628 người, lớn nhất trong 6 thành phố trực thuộc Trung ương. Có 2 sân bay, hai cảng biển loại 1 và hệ thống giao thông khá đồng bộ, kết nối liên hoàn theo trục Bắc - Nam và Đông - Tây. Tổng sản lượng hàng hóa qua cảng Tiên Sa và cảng Chu Lai có thể đạt 20 triệu tấn/năm.

Những lợi thế về hạ tầng và vị trí chiến lược tạo tiền đề để thành phố Đà Nẵng mới hình thành các cực tăng trưởng, vùng động lực mang tính chất lan tỏa. Đặc biệt, vùng Tây Nam với trục kết nối từ sân bay Chu Lai - cảng Kỳ Hà đến các khu công nghiệp, khu kinh tế ven biển sẽ là “vùng trũng hút vốn”, nơi các tập đoàn lớn trong và ngoài nước tìm đến xây dựng nhà máy, trung tâm logistics, đô thị sinh thái công nghiệp hiện đại.

Ở phía Bắc, trục phát triển đô thị từ Liên Chiểu, Hòa Vang kết nối với Nam Đông, A Lưới (Huế) qua quốc lộ 14G, đường Hồ Chí Minh đang được thúc đẩy trở thành hành lang kinh tế xanh, khai thác tiềm năng rừng và phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng núi.

Về phía Đông, vành đai ven biển từ Ngũ Hành Sơn kéo dài qua Hội An, Chu Lai trở thành “cung đường di sản”, kết nối văn hóa - du lịch biển với hệ thống resort cao cấp, đô thị thông minh và các khu dịch vụ tiêu chuẩn quốc tế.

PGS. TS Trần Đình Thiên, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhận định, Thành phố Đà Nẵng mới sẽ là đầu tàu phát triển kinh tế của địa phương, gắn với du lịch nghỉ dưỡng, công nghiệp ven biển và cảng biển.

Sự kết hợp giữa hạ tầng đô thị đồng bộ, hiện đại của Đà Nẵng với quỹ đất rộng, giàu tiềm năng phát triển của Quảng Nam không chỉ mở rộng không gian phát triển đô thị mà còn tạo cơ hội tái cấu trúc lại toàn bộ hệ thống đô thị - công nghiệp - dịch vụ.

Đây chính là điều kiện để hình thành một thành phố trực thuộc Trung ương mang tầm vóc mới: rộng về không gian, mạnh về nội lực và linh hoạt trong kết nối vùng. Sự tích hợp này tạo thế và lực bền vững, mở đường cho những xu hướng đầu tư bất động sản hiện đại như đô thị sinh thái, khu phức hợp đa chức năng, logistics xanh và nhà ở thông minh.

Việc quy hoạch đồng bộ giữa hai địa phương cũng giúp hạn chế tình trạng phát triển dàn trải, tạo điều kiện cho nhà đầu tư tiếp cận các “vùng trũng” mới với tiềm năng sinh lời cao và kết nối hạ tầng thuận lợi hơn bao giờ hết.

PGS.TS Trần Đình Thiên đánh giá, trên nền tảng thế và lực đã được xác lập, Đà Nẵng mới có thêm dư địa để vươn xa, củng cố vị thế trong khu vực và quốc tế. Không gian đô thị mở rộng cũng đồng nghĩa với việc gia tăng chức năng, đa dạng hóa cơ hội phát triển, đồng thời có thêm không gian cho cơ chế, chính sách, tạo điều kiện thuận lợi để vùng duyên hải miền Trung bứt phá.

Không nhiều địa phương có vị trí đắc địa như Vùng Đà Nẵng sau hợp nhất. Phía Bắc giáp Thừa Thiên Huế, phía Nam nối Quảng Ngãi, phía Tây tiếp giáp Lào, phía Đông là biển Đông với chuỗi cảng nước sâu.

Với cảng Tiên Sa, cảng Liên Chiểu (Đà Nẵng), cảng Kỳ Hà và Chu Lai (Quảng Nam), vùng đất này hình thành mạng lưới logistics liên hoàn, hỗ trợ xuất nhập khẩu trực tiếp không qua trung gian. Cảng hàng không quốc tế Đà Nẵng và Chu Lai tạo thành "đôi cánh" chuyên chở hành khách và hàng hóa, giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận các thị trường quốc tế.

Trên nền tảng các cơ chế được trao, thành phố mới có thể trở thành nơi “thí điểm” nhiều ý tưởng cải cách về thu hút đầu tư, tổ chức không gian đô thị, phát triển hạ tầng và cung cấp dịch vụ công.

Điều này giúp địa phương chủ động hơn trong điều phối vùng, kết nối lợi ích giữa các khu vực đô thị - nông thôn - miền núi một cách bền vững, từ đó hình thành thế phát triển đồng đều và toàn diện.

Tại lễ công bố quyết định của Thủ tướng Chính phủ về thành lập Khu thương mại tự do thành phố Đà Nẵng diễn ra sáng 22-6, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình khẳng định sau sáp nhập, quy mô kinh tế, dư địa, không gian phát triển của Đà Nẵng sẽ rộng lớn hơn, tạo thuận lợi cho Khu thương mại tự do của thành phố có điều kiện kết nối, trước hết là kết nối với các khu kinh tế như Chu Lai, Dung Quất, các khu kinh tế ven biển…

Sự kiện sáp nhập tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng phản ánh tư duy chiến lược về phát triển vùng và liên kết vùng theo tinh thần Nghị quyết 23-NQ/TW ngày 22-3-2018 của Bộ Chính trị về định hướng xây dựng chính sách phát triển công nghiệp quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Sự kiện chính trị quan trọng này tạo điều kiện cho địa phương mới tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, hoàn thiện thể chế, chính sách để phát triển kinh tế vùng.

Theo Nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam Lê Văn Dũng, Quảng Nam hợp nhất với Đà Nẵng là chủ trương hoàn toàn đúng đắn. Trong đó, việc hình thành "thành phố Đà Nẵng mới" là một ví dụ điển hình cho sự tích hợp đa tầng: giữa đô thị hiện đại và không gian sinh thái, giữa hạ tầng công nghiệp và văn hóa bản địa, giữa kinh tế thị trường năng động và bài toán công bằng phát triển cho các khu vực miền núi, nông thôn, hải đảo.

Từ một đô thị ven biển có quy mô trung bình, Đà Nẵng được cộng hưởng thêm nguồn lực, địa hình đa dạng và giàu bản sắc di sản từ Quảng Nam. Từ một tỉnh có diện tích lớn nhưng phân tán, Quảng Nam được thừa hưởng động lực tăng trưởng, kinh nghiệm quản trị đô thị, khả năng thu hút đầu tư và sức lan tỏa từ Đà Nẵng. Sự cộng hưởng này không phải phép cộng đơn giản mà là sự gia tốc tổng lực.

Tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng và Ban Thường vụ tỉnh Quảng Nam trước thời điểm sáp nhập, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định chủ trương sáp nhập là “để đưa vùng đất Quảng Đà vươn ra biển lớn”. Theo ông, hai địa phương vốn là một nên việc hợp nhất giúp mở rộng không gian phát triển, cùng nhau tạo ra sức mạnh phát triển mới.

Đặc biệt, trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2045, Chính phủ xác định vùng kinh tế trọng điểm miền Trung là một trong các trụ cột phát triển của quốc gia, trong đó Đà Nẵng đóng vai trò là trung tâm hạt nhân, lan tỏa đến các tỉnh lân cận.

Sau khi hợp nhất hai địa phương, các tầm nhìn chiến lược được mở rộng, không gian phát triển được làm mới, thúc đẩy một chuỗi hành lang phát triển xuyên suốt từ sườn Tây Trường Sơn ra đến các khu công nghiệp ven biển, từ vùng cao Tây Giang đến cảng biển nước sâu Liên Chiểu - Chu Lai.

Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Đà Nẵng Phạm Bắc Bình tin tưởng rằng việc sáp nhập mở ra nhiều cơ hội mới cho vùng đất Đà Nẵng, Quảng Nam.

Với hơn 120km đường bờ biển liên tục, chuỗi núi – sông – rừng xen kẽ, Vùng Đà Nẵng mới không chỉ giàu tài nguyên du lịch mà còn giàu tiềm năng sản xuất bền vững.

Khu vực này hiện có hơn nhiều khu công nghiệp và khu công nghệ cao đang hoạt động, đóng góp hơn 40% giá trị sản xuất công nghiệp toàn miền Trung. Đặc biệt, chuỗi sản xuất – lắp ráp linh kiện ô tô, điện tử và thực phẩm chức năng đang hình thành chuỗi giá trị xuất khẩu mới.

Tại kỳ họp HĐND thành phố Đà Nẵng lần thứ 24, khóa X, nhiệm kỳ 2021 - 2026, Bí thư Thành ủy Nguyễn Văn Quảng nhấn mạnh, sáp nhập tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng là bước ngoặt lịch sử mở ra cơ hội phát triển không gian vùng.

Tuy nhiên, tỉ lệ đô thị hóa, chênh lệch về tăng trưởng kinh tế đang là những thách thức lớn đặt ra cho chính quyền Đà Nẵng trong nhiệm kỳ tới. Cụ thể, tỉ lệ đô thị hóa hiện nay của Đà Nẵng đạt trên 80%, cao nhất cả nước, trong khi Quảng Nam lại có diện tích đất rừng, đồi núi lớn.

Thách thức đặt ra chính là xây dựng kết cấu hạ tầng. Đây là thách thức lớn đặt ra cho chính quyền Đà Nẵng trong nhiệm kỳ tới và nhiều nhiệm kỳ tiếp theo.

Sự kiện hợp nhất ngày 1-7-2025 sẽ còn được nhắc đến trong nhiều năm sau như một cột mốc lịch sử của miền quê xứ Quảng. Từ đây, một vùng đất từng bị chia tách năm 1997 nay lại hợp nhất thành Thành phố Đà Nẵng với một thế và lực mới. Đó không chỉ là địa danh, mà còn là đại diện cho một tư tưởng phát triển hiện đại, nhân văn và bền vững.