Nhà văn Châu La Việt: Viết để trả nghĩa cuộc đời

Những ai từng gặp, tiếp xúc với nhà văn Châu La Việt và đọc tác phẩm của anh đều cảm nhận ở anh tấm lòng yêu quê hương đất nước thiết tha, mãnh liệt. Có thể nói anh là một nhà văn chuyên viết về đề tài người lính, lực lượng vũ trang với trái tim nồng ấm, ân tình.

Tiểu thuyết mới về Cục Chính trị tiền phương

Mới đây, tại trại sáng tác văn học “Lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng” năm 2025 tại Nha Trang do NXB Quân đội nhân dân và Trung tâm hỗ trợ sáng tác văn học nghệ thuật - Bộ Văn hóa, thể thao và Du lịch tổ chức dịp kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, nhà văn Châu La Việt đã hoàn thành tiểu thuyết “Cục chính trị tiền phương”. Tác phẩm khắc họa chân thực và sinh động những người gánh vác trọng trách lãnh đạo của Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam trên chiến trường thời chống Mỹ, cứu nước.

Tiểu thuyết mới của nhà văn Châu La Việt đầy ắp tư liệu, vốn sống và kinh nghiệm của anh thời làm trợ lý tuyên huấn ở Binh trạm Trường Sơn. Đề tài này anh ấp ủ trong nhiều năm, được hoàn thành dịp kỷ niệm 80 năm ngày truyền thống Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam.

Tiểu thuyết được viết với sự trải nghiệm của người trong cuộc, tái hiện một cách sinh động đời sống nội tâm, tình đồng đội, nỗi nhớ quê hương và sự hy sinh thầm lặng phía sau chiến hào, làm nổi bật vai trò đặc biệt của Cục Chính trị tiền phương trong lịch sử chiến tranh cách mạng Việt Nam. Tác phẩm tái hiện bối cảnh ác liệt của cuộc kháng chiến, nơi mà công tác chính trị - tư tưởng trở thành “mạch máu” nuôi dưỡng ý chí chiến đấu, gắn kết cán bộ, chiến sĩ và giữ vững niềm tin tất thắng.

Đã đọc tác phẩm cũng như nhiều lần trò chuyện với nhà văn Châu La Việt, tôi nghĩ nếu ngày ấy anh đi du học Đông Âu như các bạn cùng trang lứa, không tình nguyện vào chiến trường lửa đạn thì có lẽ ngày nay chúng ta không có một nhà văn chuyên viết về đề tài người lính và lực lượng vũ trang với những trang viết thấm đẫm tình đồng đội như thế. Sống rồi mới viết, đó là lựa chọn của Châu La Việt khi vào chiến trường. Anh viết văn, làm thơ, sáng tác kịch bản sân khấu và hoạt động văn nghệ với nhiều vai trò khác nhau, trong đó cái chất lính luôn căng tràn.

Đời lính, đời văn của Châu La Việt

Bạn đọc đã từng đọc tác phẩm của nhà văn Châu La Việt, nhưng ít ai biết rằng anh có cuộc đời rất đặc biệt. Lên 17 tuổi tốt nghiệp phổ thông, lẽ ra sẽ được đi học đại học hay du học Đông Âu, nhưng do “vết mờ” trong lý lịch là con một “nhạc sĩ ngụy” nên Lê Khánh Hoài - tên khai sinh của Châu La Việt - làm đơn tình nguyện lên đường nhập ngũ, đi chiến đấu ở mặt trận Trường Sơn.

Anh chia sẻ: “Mùa hạ 1969, tôi tốt nghiệp lớp 10. Ông bà, bố mẹ tôi đều đinh ninh tôi sẽ được đi du học nước ngoài, như bao con em miền Nam khác trên đất Bắc lúc bấy giờ. Nhưng vì một “rắc rối” trong lý lịch (dù khai sinh tôi là Lê Khánh Hoài, con ông Lê Khánh Căn), tôi thành ra là người ra ga Hàng Cỏ đưa tiễn các bạn mình lên tàu đi du học. Đau buồn. Cay đắng. Tôi nghĩ chỉ còn cách lên đường nhập ngũ, lấy chính máu xương mình viết lại lý lịch cho đời mình…”.

Thế là Châu La Việt viết đơn tình nguyện nhập ngũ. Mẹ anh - ca sĩ Tân Nhân đang tu nghiệp tại Nhạc viện Bungari không biết đã đành, mà ông bố Lê Khánh Căn ở Tòa soạn Báo Nhân Dân cũng bất ngờ. Ông vừa từ chiến trường Trị Thiên ra, biết Hoài tình nguyện đi lính nên chỉ còn cách động viên: “Gian khổ ác liệt lắm, nhưng bố chịu đựng được thì con cũng chịu đựng được”. Chính từ trong lửa đạn chiến tranh đã tôi luyện anh trở thành một người lính dạn dày và trở thành một cây bút trẻ (bút danh Châu La Việt).

Châu La Việt được sinh ra tại một cánh rừng kháng chiến ở Hà Tĩnh (anh sinh năm 1952), khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của dân tộc ta vào hồi quyết liệt, và hai năm sau thì Hiệp định Giơnevơ được ký kết.

Năm 1969, anh nhập ngũ vào Sư đoàn 320B. Từ năm 1979 anh là pháo thủ cao xạ trong đội hình Tiểu đoàn pháo cao xạ 11, Binh trạm 11, sau đó chuyển sang Binh trạm 13 chiến đấu ở Đường 7 - Cánh Đồng Chum - Mặt trận Lào.

Vì có năng khiếu văn nghệ nên anh được trên điều chuyển sang thành lính văn nghệ của cơ quan tuyên huấn Binh trạm, từ đây anh viết báo, viết văn và làm thơ với các bút danh: Triệu Phong, Trương Nguyên Việt và Châu La Việt. Vốn sống phong phú, đa dạng nhưng trong hầu hết sáng tác của anh, hình tượng người lính thời kháng chiến chống Mỹ vẫn là chủ đề được khắc họa sâu đậm nhất.

Viết để nhớ, để tri ân đồng đội

Châu La Việt đến với văn học nghệ thuật từ những năm tháng tuổi trẻ. Là người lính, nhà văn giàu bút lực, anh viết kịch, văn xuôi, làm thơ, lĩnh vực nào cũng gặt hái được thành công.

Nhiều tập truyện ngắn, tiểu thuyết của anh có tiếng vang. Riêng kịch của anh đã được một số đoàn nghệ thuật nổi tiếng dàn dựng và truyền trên sóng phát thanh của Đài Tiếng nói Việt Nam, như: Người mẹ Trường Sơn, Tình em trao anh, Mạch ngầm… Đó là những trang viết đậm chất lính, cái chất lính dũng cảm, chẳng nề gian khó, trải qua những thử thách lửa đạn khốc liệt, chứng kiến tận mắt nhiều hy sinh mất mát của đồng đội.

Tiếp xúc với nhà văn Châu La Việt, mới thấy tuổi tác không làm anh nhạt phai chất lính cũng như bút lực của anh luôn sung sức, với số lượng và chất lượng tác phẩm rất đáng nể, ở nhiều thể loại. Sách của anh in nhiều không phải để bán mà hầu hết để tặng những đồng đội của anh năm xưa, để họ đọc, như xem lại những thước phim chân thực thời trai trẻ của mình.

Sau khi rời nghề báo, đều đặn mỗi năm Châu La Việt xuất bản một đến hai cuốn sách, ở nhiều thể loại, nhưng ký chân dung của anh là thể loại được bạn đọc yêu thích nhất. Qua ngòi bút chất chứa cảm xúc của anh, chân dung những người nghệ sĩ, cả một thế hệ thanh niên thời chống Mỹ mà anh yêu mến được tái hiện sinh động và cuốn hút.

Họ là những nghệ sĩ, bạn văn mà anh từng gặp, trò chuyện và ngưỡng mộ như: Nguyễn Tài Tuệ, Chế Lan Viên, Phạm Tiến Duật, Ngọc Tân, Quang Lý, Lê Dung, Phạm Tuyên, Xuân Quỳnh, Lưu Quang Vũ, Đỗ Chu, Y Phương, Tất Bình - Lan Hương, Trần Hiếu, Ngọc Khuê, Phó Đức Phương, Hoàng Nhuận Cầm... Họ được anh viết chân dung bằng những hồi ức đẹp, giàu cảm xúc; lối dẫn chuyện tự nhiên, lôi cuốn bởi sự bất ngờ.

Những năm gần đây, nhất là hai năm 2024, 2025 nhà văn Châu La Việt lại “cày cuốc” suốt ngày đêm với những sáng tác mới cho những sự kiện trọng đại của đất nước.

Với tiểu thuyết “Vầng trăng Him Lam”, Châu La Việt chọn bút pháp tiểu thuyết phi hư cấu, tôn trọng tuyệt đối lịch sử, sử dụng rất nhiều tư liệu của nhạc sĩ Đỗ Nhuận, hồi ức của Chính ủy Mạc Ninh và những dòng nhật ký của đạo diễn Khắc Tuế cùng nhiều kỷ niệm của các cựu chiến binh tham gia Điện Biên Phủ.

Đặc biệt, tiểu thuyết của Châu La Việt được nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân xây dựng thành Opera “Vầng trăng Him Lam” hưởng ứng cuộc vận động sáng tác các tác phẩm văn học - nghệ thuật “Sống mãi với thời gian” giai đoạn 2022 - 2025 do Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch tổ chức nhằm hướng tới kỷ niệm 100 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 - 3/2/2030) và 85 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2030).