Nhiệt độ cực đoan và những cảnh báo không thể bỏ qua

Sự gia tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu không còn là dự báo khoa học, mà là thực tế đang diễn ra hằng ngày, với những biểu hiện rõ nét qua các đợt nắng nóng bất thường, cháy rừng dữ dội và mất ổn định hệ sinh thái.

WMO cho biết, trong giai đoạn 2000 - 2019, nhiệt độ cực đoan gây ra khoảng 489.000 ca tử vong hằng năm, với 81% số ca xảy ra tại châu Âu (36%) và châu Á (45%).

Các thành phố chịu ảnh hưởng nặng nề do hiện tượng “đảo nhiệt đô thị”, khi các khu vực đô thị hấp thụ và giữ nhiệt cao hơn vùng nông thôn, khiến rủi ro sức khỏe tăng vọt, đặc biệt trong bối cảnh quá trình đô thị hóa vẫn đang gia tăng nhanh chóng.

Tháng 7/2025 chứng kiến hàng loạt đợt nắng nóng kỷ lục. Tại châu Âu, nắng nóng kéo dài xảy ra ở Thụy Điển và Phần Lan, với nhiệt độ vượt 30°C. Khu vực đông nam châu Âu bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi nắng nóng và cháy rừng. Thổ Nhĩ Kỳ ghi nhận mức nhiệt kỷ lục mới - 50,5°C.

Tại châu Á, nhiệt độ vượt mức trung bình tại dãy Himalaya, Trung Quốc và Nhật Bản. Nhật Bản thiết lập kỷ lục mới - 41,8°C vào ngày 5/8, phá vỡ mức kỷ lục chỉ một tuần trước đó. Hàn Quốc và Trung Quốc ban hành cảnh báo nhiệt diện rộng...

Phó Tổng Thư ký WMO, bà Ko Barrett, nhấn mạnh: “Nóng cực độ không còn là “kẻ giết người thầm lặng”. Với khoa học và công nghệ hiện nay, im lặng không còn là cái cớ. Mọi ca tử vong do nhiệt độ cao đều có thể phòng ngừa được”.

WMO đang thúc đẩy sáng kiến “Cảnh báo sớm cho tất cả”, nhằm tăng cường hệ thống cảnh báo nắng nóng và hỗ trợ các quốc gia xây dựng kế hoạch hành động y tế ứng phó với nhiệt độ cao. Ước tính, chỉ cần mở rộng hệ thống cảnh báo sức khỏe do nóng ở 57 quốc gia có thể cứu sống gần 100.000 người mỗi năm.

Bên cạnh đó, hai giải pháp song hành đang được đưa ra là thích ứng và giảm nhẹ phát thải khí nhà kính. Việc cải thiện quy hoạch đô thị, tăng diện tích cây xanh, giảm bê tông hóa, phát triển nhà ở chống nóng cần được ưu tiên.

Đồng thời, các quốc gia cần khẩn trương thực hiện cam kết cắt giảm phát thải theo Thỏa thuận Paris, đặc biệt giữ mục tiêu giới hạn nhiệt độ toàn cầu không vượt quá 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp.

Ngoài ra, WMO phối hợp cùng Tổ chức Y tế thế giới (WHO) trong Mạng lưới Thông tin Nhiệt độ - Sức khỏe toàn cầu (GHHIN), thúc đẩy các chính sách tích hợp giữa khoa học, y tế và hành động khí hậu.

“Đây không chỉ là vấn đề khí hậu, mà là tình trạng khẩn cấp về y tế công cộng”, bà Joy Shumake-Guillemot, Giám đốc Chương trình Khí hậu và Sức khỏe WMO-WHO, cảnh báo. “Chúng ta cần đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong nỗ lực thích ứng với biến đổi khí hậu, khi mà tình trạng nắng nóng cực đoan chắc chắn sẽ gia tăng trong tương lai gần”.

Việc thiết lập các kế hoạch hành động quốc gia về nắng nóng, lồng ghép vào chiến lược y tế và phát triển đô thị là bước đi cấp thiết hiện nay.