Gửi bình luận
ĐNCT - Ở những ngôi trường vùng cao Đà Nẵng, tiếng cồng chiêng, điệu múa, trang phục hay phong tục của bản làng đang trở thành những bài học sống động.
Từ những trải nghiệm với nghệ thuật, văn hóa truyền thống, học sinh hiểu hơn về nguồn cội, biết trân trọng giá trị cộng đồng, qua đó góp phần xây dựng nguồn lực văn hóa từ cơ sở.
Ở Trường Phổ thông dân tộc bán trú (PTDTBT) Tiểu học và THCS Lý Tự Trọng (xã Trà Tân), tiếng chiêng trở thành sợi dây nối học sinh với bản làng. Từ những nhịp đầu còn lạ tay, các em dần quen cách cầm dùi, giữ nhịp, phối hợp cùng đội chiêng, rồi tìm hiểu vì sao cồng chiêng có vị trí đặc biệt trong lễ hội, sinh hoạt cộng đồng và đời sống tinh thần của đồng bào.
Trong những học sinh gắn bó với đội chiêng, em Đinh Gia Tưởng có sự gần gũi đặc biệt với loại nhạc cụ này. Lớn lên trong gia đình có người am hiểu cồng chiêng, cậu học sinh Ca Dong đã quen với âm thanh đặc trưng của đồng bào mình từ nhỏ. Sự thân thuộc ấy theo Tưởng vào những buổi tập ở trường, để từng bài chiêng dần trở nên quen tay, quen nhịp.
“Nhà trường mong từ những học sinh như Tưởng sẽ hình thành một thế hệ trẻ tiếp nối việc gìn giữ tiếng cồng chiêng và bản sắc văn hóa Ca Dong tại địa phương” - thầy Dương Quốc Việt, Hiệu trưởng Trường Lý Tự Trọng tại thời điểm trao đổi, đã chia sẻ như thế!
Nhưng tiếng chiêng không phải là sợi dây duy nhất nối học sinh với văn hóa bản làng. Từ chiếc bánh ngày Tết đến những lễ hội, chương trình văn hóa, văn nghệ trong năm học, mỗi hoạt động lại đưa học sinh đến gần hơn với phong tục và đời sống của bản làng. “Muốn học sinh yêu văn hóa truyền thống thì trước hết phải giúp các em hiểu và được trải nghiệm văn hóa”, thầy Việt nói.
Cũng từ cách học bằng trải nghiệm ấy, Trường PTDTBT THCS Phước Chánh đưa học sinh đến gần hơn với văn hóa Bh’nong qua Lễ hội Tết mùa truyền thống được tổ chức hằng năm. Học sinh cùng gánh củi, giã gạo, sàng gạo, xâu cườm, gói bánh sừng trâu, làm cơm lam, múa cồng chiêng… Qua từng công việc, các em hiểu thêm về cách người Bh’nong lao động, sinh hoạt và gìn giữ những nếp sống của cộng đồng.
Em Hồ Thị Phượng, học sinh lớp 8/3, chia sẻ trước đây em biết lễ mừng lúa mới nhưng chưa hiểu hết ý nghĩa của những phong tục đi cùng. Sau khi trực tiếp tham gia ở trường, em thấy rõ hơn mối liên hệ giữa những hoạt động ấy với đời sống của người Bh’nong. “Em thích nhất múa cồng chiêng, bởi đó là lúc em vừa được vui cùng bạn bè, vừa cảm nhận rõ hơn bản sắc của cộng đồng mình”, Phượng hồ hởi.
Cô Lê Thị Thanh Nghị, Hiệu trưởng nhà trường, nhấn mạnh trải nghiệm chỉ có ý nghĩa khi học sinh hiểu được nguồn gốc và giá trị văn hóa gắn với những gì các em vừa thực hành. Vì vậy, văn hóa Bh’nong còn được lồng ghép trong sinh hoạt dưới cờ, hoạt động ngoại khóa, chương trình văn nghệ và giáo dục địa phương.
Điều địa phương hướng đến trước hết là để học sinh hiểu văn hóa của chính mình, biết tham gia sinh hoạt tập thể và thêm gắn bó với cộng đồng. Xa hơn, khi những giá trị ấy được học sinh biết đến và thực hành thường xuyên, văn hóa địa phương có thêm điều kiện để được giới thiệu rộng hơn, gắn với định hướng phát triển du lịch cộng đồng tại Phước Chánh.
Ông Nguyễn Quốc Kỷ, Phó Chủ tịch UBND xã Phước Chánh
Để văn hóa truyền thống được duy trì đều đặn và có chiều sâu qua từng năm học, nhà trường cần sự đồng hành của gia đình và cộng đồng. Thầy Quốc Việt nhìn nhận, khó khăn lớn hiện nay là số người am hiểu sâu về cồng chiêng, phong tục, lễ hội ngày càng ít, trong khi nhiều tri thức vẫn được lưu giữ trong ký ức và kinh nghiệm của người lớn tuổi, phụ huynh, người có uy tín ở bản làng. Vì thế, việc học không chỉ diễn ra trong trường mà còn cần được nối với những người đang nắm giữ vốn văn hóa ấy, để nội dung truyền dạy bám sát đời sống của đồng bào.
Trường PTDTBT THCS Phước Chánh cũng gặp không ít khó khăn khi đưa văn hóa truyền thống vào hoạt động giáo dục. Cô Thanh Nghị chia sẻ, kinh phí và điều kiện tổ chức còn hạn chế, trong khi nhịp sống hiện đại khiến một số học sinh ít có cơ hội tiếp xúc, thực hành văn hóa của dân tộc mình. Nhà trường vì vậy mời nghệ nhân, già làng và phụ huynh cùng tham gia. Người hướng dẫn đánh cồng chiêng, người chỉ các điệu múa, người cùng học sinh làm bánh sừng trâu, xâu cườm; đồng thời giải thích thêm về phong tục, lễ hội và ý nghĩa của từng hoạt động.
Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Quốc Kỷ, Phó Chủ tịch UBND xã Phước Chánh cho biết, bên cạnh lễ hội và sinh hoạt cộng đồng tại các thôn, địa phương xác định đưa văn hóa bản làng vào trường học là việc cần thực hiện thường xuyên. Trong kế hoạch đầu năm học, các tiết ngoài giờ và sinh hoạt bán trú được định hướng lồng ghép nội dung đánh cồng chiêng, các điệu múa truyền thống. Xã cũng xây dựng clip về các nghi lễ địa phương để trình chiếu trong những buổi sinh hoạt tại trường. Trang phục truyền thống cũng được đưa vào đời sống học đường theo cách cụ thể. Địa phương cân đối kinh phí may trang phục cho toàn bộ học sinh để mặc hai ngày mỗi tuần, đồng thời xây dựng kế hoạch tổ chức ngày hội văn hóa Bh’nong cấp trường hằng năm với sự tham gia của học sinh, phụ huynh và giáo viên.