ĐNO - Tổng thống Mỹ Donald Trump đồng thời phát tín hiệu cởi mở về giáo dục và đe dọa áp thuế với Trung Quốc, phản ánh chiến lược kết hợp cứng rắn và mềm mỏng, hướng tới mục tiêu thực dụng: đạt thỏa thuận có lợi nhất.
Vừa xoa dịu vừa gây sức ép
Những ngày cuối tháng 8/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ phát đi hai thông điệp tưởng như trái ngược nhau. Một mặt, ông khẳng định Mỹ sẽ "mở cửa" cho 600.000 sinh viên Trung Quốc nhập học, gấp đôi con số hiện tại. Song, cũng chính ông Trump lại tuyên bố sẵn sàng áp mức thuế lên tới 200% nếu cường quốc châu Á này hạn chế xuất khẩu nam châm đất hiếm.
Sinh viên Trung Quốc từ lâu đã là nhóm du học sinh quốc tế đông đảo nhất tại Mỹ. Họ không chỉ góp phần thúc đẩy giao lưu văn hóa, mà còn mang lại nguồn thu khổng lồ cho nền kinh tế giáo dục.
Thống kê cho thấy, sinh viên quốc tế đóng góp hàng chục tỷ USD mỗi năm, trong đó sinh viên Trung Quốc chiếm tỷ trọng áp đảo. Động thái “mở cửa” cho sinh viên được coi là bước xoa dịu, gửi tín hiệu rằng Washington vẫn muốn duy trì một kênh hợp tác quan trọng.
Trái ngược với thái độ cởi mở về giáo dục, Tổng thống Mỹ lại không ngần ngại “nắn gân” ở mặt trận đất hiếm. Theo CNBC, ông Trump nhấn mạnh: “Họ phải cung cấp nam châm cho chúng ta, nếu không, chúng ta sẽ phải áp thuế 200% hay gì đó tương tự”; đồng thời nhắc lại trường hợp hơn 200 máy bay Trung Quốc từng bị đình trệ hoạt động vì thiếu linh kiện Boeing, một minh chứng cho sức ép mà Washington có thể sử dụng trên bàn đàm phán..
Đáng chú ý, phát biểu của ông Trump xuất hiện trong bối cảnh xuất khẩu nam châm đất hiếm của Trung Quốc đang phục hồi. SCMP dẫn số liệu mới nhất cho biết, lượng xuất khẩu sang Mỹ trong tháng 6/2025 tăng tới 660% so với tháng trước và tiếp tục tăng 76% trong tháng 7/2025.
Thực tế, đất hiếm chính là điểm bất lợi đáng kể của Mỹ trong ván cờ thương mại. Trung Quốc hiện nắm khoảng 90% thị phần toàn cầu về sản xuất và chế biến đất hiếm.
Trong khi đó, Mỹ phụ thuộc lớn vào nguồn cung này cho sản xuất ô-tô điện, điện tử và quốc phòng. Sự thống trị này đã mang lại cho Trung Quốc đòn bẩy đáng kể trong đàm phán thương mại.
Toan tính thực dụng
Hai tuyên bố nói trên của ông Trump, nếu nhìn riêng lẻ, có thể tưởng mâu thuẫn, nhưng đặt trong tổng thể, nó lại phản ánh chiến lược quen thuộc: Cứng rắn để có vị thế mặc cả tốt hơn; mềm mỏng để không đẩy đối phương rời khỏi bàn đàm phán. Đây là chiến thuật “cây gậy và củ cà rốt” mà ông vốn quen dùng trong thương thuyết.
Theo giới phân tích Trung Quốc, ẩn sau những tuyên bố mới nhất của ông Trump đó là sự thực dụng trong mục tiêu: muốn đạt thỏa thuận có lợi nhất. Thỏa thuận khung hai bên đạt được hồi tháng 6/2025, gồm nới lỏng kiểm soát đất hiếm và giảm một phần hạn chế công nghệ, sẽ hết hạn vào tháng 11/2025. Đây chính là thời điểm then chốt để Mỹ và Trung Quốc cân nhắc có bước đi mới hay không.
SCMP dẫn lời ông Henry Wang, Chủ tịch Trung tâm Trung Quốc & Toàn cầu hóa (CCG), tổ chức tư vấn có trụ sở tại Bắc Kinh, nhận định những phát biểu ngẫu hứng của ông Trump cho thấy sự háo hức của ông trong việc thúc đẩy hợp tác thương mại với Bắc Kinh và hướng tới việc ký kết thỏa thuận. “Ông ấy luôn nói mạnh miệng về thuế hay trừng phạt tiềm tàng, nhưng chúng ta không nên bị cuốn vào những lời lẽ đó. Vấn đề cốt lõi là hai bên có thực sự thực thi cam kết hay không”, chuyên gia này lý giải thêm.
Theo The Wall Street Journal, Trưởng đoàn đàm phán Trung Quốc Lý Thành Cương sẽ đến Washington tuần này để gặp Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer, cùng giới chức Bộ Tài chính.
Những cuộc gặp này có thể đặt nền móng cho các cuộc thương lượng cấp cao hơn, mở đường cho giải pháp bền vững.
