Ranh giới giữa “cần” và “muốn”

Sự tiện lợi của thương mại điện tử cùng chuỗi sự kiện giảm giá dồn dập mỗi tháng, đặc biệt dịp cuối năm đã và đang cuốn nhiều người vào vòng xoáy mua sắm nhanh - nơi niềm vui “chốt đơn” thường ngắn hơn thời gian sử dụng.

Bẫy chốt đơn

Thời điểm này, các sàn thương mại điện tử bước vào đợt siêu sale 11/11, 12/12 và khuyến mãi đón Tết. Tất cả dường như đang hối thúc người tiêu dùng phải nhanh chóng mua sắm dù ít hay nhiều.

23 giờ đêm, chị Nguyễn Thị Minh Tâm (24 tuổi, trú phường Thanh Khê) vẫn mải miết lướt TikTok, Shopee. Màn hình phát liên tục các phiên livestream dồn dập: “Mẫu này sắp hết hàng”, “Voucher giảm 50% chỉ còn 5 phút”, “Ưu đãi lớn nhất dịp cuối năm”. Không cưỡng lại được cảm giác “sợ bỏ lỡ”, chị Tâm nhanh tay bấm “Mua ngay” chiếc áo dài dù trong tủ đồ đã có vài cái tương tự.

“Mỗi lần nhận lương hay đợt cuối năm khiến tâm lý của tôi muốn tự thưởng cho bản thân gia tăng. Cứ lướt mạng thấy món gì xinh xinh và gắn giảm giá sâu là mình chốt đơn ngay. Nhưng cảm giác háo hức chỉ kéo dài đến lúc mở hộp. Vì có những chiếc áo, đồ dùng mua xong sử dụng đúng một lần rồi cất xó, cả năm không chạm tới” - chị Tâm thổ lộ.

Trong thời đại số, khi việc thanh toán không dùng tiền mặt và các nền tảng bán hàng trực tuyến bùng nổ, rào cản mua sắm gần như bị xóa bỏ. Không cần tốn công ra cửa hàng hay đắn đo đếm tiền mặt, người tiêu dùng dễ dàng mua sắm ở bất kỳ đâu. Và điều này cũng khiến họ dễ rơi vào trạng thái “mua sắm không kiểm soát”.

Mà không chỉ với người trẻ, với nữ giới mà ngay cả những người trung niên, nam giới cũng là những khách hàng “thân thiết” của các sàn thương mại điện tử.

Ông Phạm Sơn (trú phường Hòa Cường) mỗi lần nghe điện thoại của người giao hàng thì đi thật nhanh ra nhận.

“Để tránh bị vợ và con gái thấy lại than phiền. Dạo này tôi đang trồng vườn rau trên sân thượng, điện thoại cứ hiện lên quảng cáo hạt giống đến phân bón, đồ dùng làm vườn mà giá rất rẻ. Tôi mua nhiều quá khiến gia đình thắc mắc. Cũng có những cái dùng được, có cái không dùng được nhưng vì rẻ nên tôi cứ mua, nghĩ cũng chẳng mất gì” - ông Sơn thú nhận.

Vậy nhưng, hạt giống trồng không mọc cũng chẳng thể hỏi ai vì sao, đồ dùng làm bằng chất liệu tệ cũng không thể đổi vì giá quá rẻ, chẳng đáng là bao. Dần dần sân thượng của ông Sơn thành “bãi phế liệu” thu nhỏ khiến vợ và con gái liên tục nhắc ông phải xóa những app mua hàng.

Tương tự với không ít gia đình, những món đồ gia dụng mini, kệ chén bát giá tiền triệu, khi lên sàn thương mại điện tử chỉ có vài trăm nghìn được chốt đơn nhanh chóng nhưng lại “không sang”.

Phụ kiện thời trang, quần áo của ba mẹ cho đến trẻ nhỏ kém chất lượng hay mỹ phẩm theo “trend” được nhiều người tích trữ ngày qua ngày, biến nhiều góc phòng trọ, căn hộ của người trẻ thành những “kho hàng thu nhỏ” đầy lãng phí sau mỗi mùa săn sale.

Mua sắm có tư duy

Tâm lý mua sắm để tự thưởng hay giải tỏa căng thẳng càng đẩy mạnh hơn trong các đợt mua sắm cuối năm. Tuy nhiên, việc nhầm lẫn giữa “nhu cầu thực tế” và “cảm xúc bốc đồng” đang âm thầm rút cạn túi tiền nhiều người.

Nói về hiện tượng này, chị Trần Thị Châu - chủ một cửa hàng online chuyên về đồ gia dụng và thực phẩm chia sẻ, các mặt hàng hiện nay trên các sàn thương mại điện tử có rất nhiều mức giá, trong đó, cách quảng cáo giảm giá sâu, chốt đơn ngay khiến người tiêu dùng không có thời gian để cân nhắc kỹ lưỡng việc mua món hàng đó có mang lại hiệu quả sử dụng hay không.

“Mua đã rồi tính, đằng nào mình cũng lời vì món hàng được giảm giá, đó chính là tâm lý mà không cần đến hàng giá rẻ mà ngay cả những món hàng hiệu cũng sẽ bị lãng phí, bởi người mua không thực sự cần đến, họ chỉ mua vì thích, vì cảm xúc sợ bị bỏ lỡ, vì nó rẻ hơn giá ngày hôm qua” - chị Châu phân tích.

“Thuật toán của các ứng dụng mua sắm hiện nay được thiết kế để kích thích tối đa cảm xúc của người xem, tạo cảm giác hưng phấn mỗi khi người dùng chốt đơn thành công. Đặc biệt vào dịp giảm giá hằng tháng hay cuối năm, các thông điệp truyền thông đánh trúng tâm lý “dọn dẹp, thay mới” càng làm tăng cảm giác thèm muốn mua sắm. Đây chính là cái bẫy tiêu dùng nhanh khiến nhiều người rơi vào vòng lặp chi tiêu vượt quá khả năng tài chính” - chị Châu nói thêm.

Không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến túi tiền, thói quen “thích là mua, chán lại thay” còn vô tình tạo ra một lượng rác thải khổng lồ cho môi trường, từ bao bì nilon, hộp carton đóng gói cho đến những món đồ nhựa, quần áo giá rẻ bị thải bỏ chỉ sau vài lần sử dụng hoặc thậm chí chưa sử dụng lần nào.

Để không bị cuốn theo vòng xoáy mua sắm “bất tận” ấy, chị Châu chia sẻ, mọi người nên áp dụng “Quy tắc 48 giờ”, khi muốn mua một món đồ không nằm trong danh sách mua sắm của bản thân tại thời điểm đó, hãy để nó vào giỏ hàng và đợi đúng 48 tiếng. Sau thời gian đó, nếu vẫn cảm thấy thực sự cần thiết thì mới tiến hành thanh toán.

Việc nhìn nhận lại thói quen mua sắm không phải là thắt lưng buộc bụng một cách cực đoan, mà là tập thói quen mua sắm có tư duy, chọn những món đồ thực sự chất lượng, có giá trị sử dụng lâu dài thay vì chạy theo những cảm xúc, niềm vui ngắn hạn.

Từ đó, căn nhà của bạn sẽ không ngập trong đồ thừa thải cũng như chính cảm xúc của bạn sẽ không phụ thuộc vào một hay bất kỳ món hàng nào, phải “chốt đơn” mới vui!