Rào cản từ tuổi tác

Gian nan tìm việc

Mỗi ngày, chị Nguyễn Thị Hồng (43 tuổi, phường Thanh Khê) đều mở máy tính, rà soát từng thông báo tuyển dụng trên các trang tìm việc. Công việc ấy lặp lại suốt hơn ba tháng qua, kể từ lúc doanh nghiệp logistics nơi chị gắn bó gần hai thập niên thông báo cắt giảm nhân sự để tái cơ cấu. Từng nghĩ mình sẽ làm việc ở đó cho đến lúc nghỉ hưu, chị chưa bao giờ hình dung có ngày phải ngồi chỉnh sửa từng dòng trong hồ sơ xin việc, hồi hộp chờ cuộc gọi phỏng vấn.

Nhiều năm làm công việc hành chính giúp chị Hồng tích lũy không ít kinh nghiệm về quản lý hồ sơ, điều phối công việc và triển khai các nhiệm vụ cấp bách. Vì vậy, khi nghỉ việc, chị luôn tin rằng mình sẽ nhanh chóng tìm được một vị trí tương tự. Nhưng thực tế hoàn toàn khác với những gì chị hình dung.

“Khi tôi nộp hồ sơ, cũng có nơi gọi tới phỏng vấn nhưng nói thẳng là dù tuyển người có kinh nghiệm nhưng công ty vẫn trả lương thử việc như tuyển nhân sự trẻ mới ra trường”, chị Hồng chia sẻ lý do từ chối cơ hội việc làm.

Theo chị, mức thu nhập trong thời gian thử việc 3 tháng chưa bằng một nửa so với công việc cũ. Độ tuổi này, chị không ngại học lại hay bắt đầu từ vị trí thấp hơn, nhưng nếu thu nhập quá thấp thì rất khó xoay xở. Bởi phía sau còn tiền học của con và nhiều khoản chi cố định khác.

Bên cạnh lực lượng lao động bị ảnh hưởng bởi việc cắt giảm nhân sự ở doanh nghiệp, quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy tại các cơ quan, đơn vị sự nghiệp, cơ quan báo chí cũng tạo ra sự dôi dư nhóm lao động có trình độ, kinh nghiệm, buộc phải tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp mới.

Anh T.V.P. (49 tuổi, phường Hội An Đông) cũng đang trải qua những tháng ngày chật vật sau khi nghỉ việc tại một cơ quan báo chí. Mấy tháng nay, anh gửi hồ sơ đến nhiều doanh nghiệp truyền thông, du lịch. Có nơi đánh giá cao quá trình công tác, nhưng vẫn ưu tiên nhân sự trẻ để phù hợp với mô hình vận hành mới.

Một số vị trí yêu cầu anh phải thành thạo các nền tảng số, biết sản xuất nội dung đa phương tiện hoặc phải kiêm nhiệm nhiều công việc cùng lúc.

“Thật lòng mà nói, ở tuổi này, để cạnh tranh với nhân sự trẻ thành thạo công nghệ rõ ràng là một áp lực. Điều khiến tôi băn khoăn nhất là nhiều doanh nghiệp dường như nhìn vào độ tuổi trước khi nhìn vào kinh nghiệm”, anh P. nói.

Cơ hội nào cho lao động trung niên?

Thông tin từ Trung tâm Dịch vụ việc làm, Sở Nội vụ thành phố Đà Nẵng cho biết, mỗi tháng có gần 500 lao động trung niên đăng ký tìm việc. Trong số này, nhóm từ 40-50 tuổi chiếm tỷ lệ đáng kể. Nhóm lao động này chủ yếu tìm việc trong các lĩnh vực hành chính, kế toán, truyền thông, văn phòng, song không ít trường hợp từ chối vì mức lương thấp hơn kỳ vọng hoặc địa điểm làm việc không phù hợp.

TS Trần Quang Huy, Trưởng ban Đào tạo Viện Quản trị & Công nghệ FSB (Tập đoàn FPT) cho biết, lao động trung niên hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức. Họ sở hữu kinh nghiệm, khả năng xử lý tình huống và kỹ năng quản lý, song lại gặp bất lợi khi môi trường làm việc thay đổi quá nhanh dưới tác động của công nghệ số và AI.

Doanh nghiệp hiện không chỉ tuyển người có kinh nghiệm mà cần khả năng thích ứng. Những kỹ năng như sử dụng công cụ AI, phân tích dữ liệu, làm việc trên nền tảng số hay phối hợp trong môi trường đa nhiệm đang dần trở thành yêu cầu phổ biến.

Quan sát thị trường lao động hiện nay, ông Huy nhận định, tuổi tác không phải là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh. Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn ưu tiên tuyển dụng lao động có kinh nghiệm ở các vị trí quản lý, chăm sóc khách hàng, đào tạo nội bộ, kiểm soát chất lượng hay điều phối vận hành.

Điều quan trọng là người lao động cần sẵn sàng thay đổi tư duy, chấp nhận học hỏi, thậm chí chấp nhận mức lương ban đầu thấp hơn mức lương mình từng nhận ở nơi làm việc cũ.

Các chuyên gia lao động cũng cho rằng, đối với lao động lớn tuổi, việc tham gia các khóa đào tạo ngắn hạn về kỹ năng số, ngoại ngữ, ứng dụng AI hay quản trị dự án sẽ giúp nâng cao khả năng cạnh tranh, đồng thời mở ra nhiều cơ hội việc làm mới.

Ông Trần Văn Hùng, Giám đốc Công ty TNHH Tân An chuyên cung cấp mặt hàng điện tử, điện lạnh tại Đà Nẵng cho hay, doanh nghiệp không đặt ra giới hạn về độ tuổi khi tuyển dụng mà ưu tiên năng lực và thái độ làm việc.

“Một điều khiến chúng tôi e ngại là lao động trung niên, có trình độ thường đưa ra mức lương khá cao so với mặt bằng chung. Nếu họ sẵn sàng điều chỉnh kỳ vọng, chấp nhận mức thu nhập phù hợp trong giai đoạn đầu và chứng minh được năng lực thì cơ hội việc làm không thiếu”, ông Hùng chia sẻ.

Trong bối cảnh thị trường lao động đang tái cấu trúc mạnh mẽ, TS Trần Quang Huy cho rằng cần có những chính sách hỗ trợ dành riêng cho lao động tuổi trung niên, như tăng cường tư vấn nghề nghiệp, kết nối cung - cầu lao động theo từng nhóm ngành. Khuyến khích doanh nghiệp tuyển dụng người có nhiều năm kinh nghiệm, mất việc do sáp nhập, giải thể đơn vị sự nghiệp thông qua chính sách ưu đãi phù hợp, đồng thời mở rộng các chương trình giới thiệu việc làm dành cho nhóm lao động từ 40 tuổi trở lên.

Bên cạnh đó, việc xây dựng môi trường tuyển dụng bình đẳng, hạn chế những tiêu chí mang tính rào cản về độ tuổi cũng là giải pháp được nhiều chuyên gia khuyến nghị. Bởi lẽ, khi kinh nghiệm, năng lực và hiệu quả công việc trở thành lợi thế, người lao động trung niên sẽ có thêm cơ hội tiếp tục đóng góp trong môi trường doanh nghiệp, thay vì phải chấp nhận đứng ngoài thị trường lao động chỉ vì tuổi tác.