Sáng kiến phục hồi tài nguyên ở Cù Lao Chàm

Phục hồi tài nguyên

Sáng kiến cơ sở phục hồi tài nguyên (MRF) vận hành thử nghiệm tại Cù Lao Chàm ngày 1/4/2021 từ sự hỗ trợ của Dự án giảm thiểu rác thải nhựa đại dương tại Việt Nam.

MRF là địa điểm diễn ra quá trình tái chế và sử dụng lại các tài nguyên thiên nhiên từ rác thải, với mục tiêu giảm thiểu lượng rác bị thải bỏ và gây ô nhiễm môi trường.

Cơ sở MRF ở thôn Bãi Ông (xã Tân Hiệp) ban đầu có 30 hộ gia đình tham gia quy trình vận hành, dần mở rộng 60 hộ, rồi 120 hộ gia đình. Các hộ thực hiện phân loại rác thành rác dễ phân hủy và rác khó phân hủy, sau đó được thu gom và tập kết tại MRF. Tại đây, rác dễ phân hủy phân loại thành rác khô để ủ compost ngoài trời, rác ướt được đưa vào các thùng ủ có men vi sinh.

Tham gia MRF 3 năm qua, chị Lê Thị Thu Thủy - người dân thôn Bãi Ông cho hay, mỗi ngày chị và người dân trên đảo Cù Lao Chàm đều thu gom và xử lý rác thải theo quy trình, biến rác thành tài nguyên phục hồi.

Bà Huỳnh Thị Thùy Hương, cán bộ Ban Quản lý Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm cho biết: “Sau thời gian vận hành, cơ sở thí điểm thêm phương pháp ủ yếm khí và nuôi giun quế; một số loại vỏ trái cây được tách riêng và tận dụng để tái chế làm nước tẩy rửa đa dụng. Rác khó phân hủy được phân loại thành rác tái chế, rác nhựa cấp thấp rồi gom lại chuyển cho cơ sở tái chế; rác không thể xử lý chuyển cho đơn vị thu gom công cộng”.

Qua 2 năm, mô hình phục hồi tài nguyên ở Cù Lao Chàm đã thu gom được 27,4 tấn rác thải sinh hoạt, trong đó phân loại và xử lý tại cơ sở MRF hơn 12,6 tấn rác thải hữu cơ; thu hồi khoảng 200kg rác tái chế và 500kg rác nhựa giá trị thấp, góp phần giảm thiểu gần 50% lượng rác phát sinh từ hộ gia đình.

Kết nối bền vững

Từ năm 2011, Tiểu khu đồng quản lý bảo tồn biển thôn Bãi Hương (xã Tân Hiệp) là mô hình đầu tiên của Việt Nam trong việc giao quyền quản lý, khai thác và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên cho cộng đồng. Trong khu sinh quyển đã cấy ghép và phục hồi hơn 48.000 tập đoàn san hô, thực hiện bảo tồn chuyển vị 3.000 trứng rùa biển…

Là người gắn bó nhiều năm với hoạt động của Tiểu khu đồng quản lý bảo tồn biển thôn Bãi Hương, ông Trần Hoàn chia sẻ: “Tôi còn nhớ cách đây khoảng hai chục năm, vì mưu sinh, người dân lặn xuống biển rồi cho nổ mìn, lấy san hô về nung vôi. Còn bây giờ, mọi người cùng tham gia nuôi trồng san hô để bảo tồn hệ sinh thái. Giữ được rạn san hô thì du khách mới đến tham quan, du lịch và bảo vệ được nguồn lợi thủy sản. Khi bảo tồn thì có lợi ích cho bà con về kinh tế, nên họ sẽ tích cực tham gia”.

Không chỉ phục hồi các rạn san hô - hệ sinh thái đa dạng nhất của đại dương, câu chuyện ứng xử của các bên liên quan trong Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An đang được kể bằng những hành động cụ thể, thường nhật.

“Trước đây, ở Cù Lao Chàm, dưới biển thì người dân khai thác tùy tiện con cua đá; trên rừng đốn chặt cây cối bừa bãi, ảnh hưởng đến môi trường sinh thái tự nhiên. Bây giờ đã hoàn toàn đổi khác. Người dân khai thác con cua theo tiêu chí, đúng quy định; sinh kế từ lâm nghiệp không chỉ hướng đến khai thác lâu dài, bền vững mà còn góp phần bảo vệ rừng” - ông Trần Quốc Ngào, người dân thôn Bãi Ông chia sẻ.

Theo GS-TS. Nguyễn Hoàng Trí, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia Chương trình con người và sinh quyển Việt Nam (MAB Việt Nam), những ví dụ về việc sử dụng tài nguyên tự nhiên như thế đã tạo cảm hứng cho cộng đồng cư dân vùng lõi khu sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An tham gia phục hồi tài nguyên, ứng xử văn hóa với tự nhiên và môi trường sống.

“Các khu sinh quyển đều có một nguyên lý chung trong việc thành lập và điều hành, nhưng mỗi khu sinh quyển đều mang một bản sắc riêng. Khu sinh quyển Cù Lao Chàm bản chất là gì, đó là sự kết nối giữa thiên nhiên và văn hóa. Thiên nhiên thì ta có Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm, còn văn hóa ta có di sản Khu phố cổ Hội An. Nối kết hai cái này chính là sức mạnh và hình ảnh được UNESCO công nhận, đây chính là một trong những hình mẫu duy nhất được kết nối giữa thiên nhiên và văn hóa”, ông Trí nói.

Hiện nay, Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An mang sứ mệnh bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên vùng ven bờ và biển đảo cho khu vực duyên hải miền Trung. Với nỗ lực tôn tạo tự nhiên, tô bồi văn hóa, Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An là minh chứng rõ nét cho sự hòa quyện giữa con người với thiên nhiên...