Gửi bình luận
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng rủi ro thiên tai, việc tích hợp phòng, chống thiên tai vào quy hoạch phát triển đang trở thành yêu cầu cốt lõi đối với Đà Nẵng. Bên cạnh bổ sung hạ tầng kỹ thuật, cách tiếp cận tích hợp đòi hỏi thay đổi tư duy quy hoạch, đặt rủi ro thiên tai làm tham số xuyên suốt trong tổ chức không gian và phát triển kinh tế - xã hội.
Tham số nền về rủi ro thiên tai
Theo báo cáo điều chỉnh phương án quy hoạch hệ thống hạ tầng phòng, chống thiên tai và thủy lợi thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Đà Nẵng là địa phương thường xuyên chịu tác động của nhiều loại hình thiên tai như bão, lũ, ngập lụt, lũ quét, sạt lở đất, hạn hán và xâm nhập mặn. Thực tế cho thấy, thiệt hại do thiên tai gây ra không chỉ dừng ở con số thống kê về người và tài sản, mà còn làm gián đoạn quá trình phát triển, gia tăng chi phí xã hội và tạo áp lực lớn lên hạ tầng đô thị.
TS. Hoàng Ngọc Tuấn, Viện Khoa học thủy lợi miền Trung và Tây Nguyên cho rằng điểm mấu chốt của tích hợp phòng, chống thiên tai vào quy hoạch là phải thay đổi cách nhìn nhận vai trò của lĩnh vực này. Thay vì xem phòng, chống thiên tai là một nội dung kỹ thuật riêng lẻ, quy hoạch cần xem rủi ro thiên tai là một trong các yếu tố nền, chi phối các quyết định về phân bố dân cư, phát triển đô thị, hạ tầng giao thông và sản xuất.
Đề cập định hướng phát triển của thành phố, ông Hoàng Ngọc Tuấn lưu ý phát triển và tổ chức không gian phát triển kinh tế - xã hội, sử dụng tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường trên địa bàn Đà Nẵng phải tôn trọng quy luật tự nhiên, phù hợp với điều kiện thực tế, tránh can thiệp thô bạo vào tự nhiên và mô hình chủ động thích ứng theo tự nhiên, thân thiện với môi trường và phát triển bền vững. Bên cạnh các yếu tố khác về phát triển, cũng cần bảo đảm tính hợp lý, cân đối và phát huy tối đa tiềm năng, thế mạnh, nội lực của từng tiểu vùng trong thành phố.
Một số ý kiến cũng cho rằng nếu quy hoạch chỉ tập trung vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội mà không tính đầy đủ đến nguy cơ thiên tai, thì các không gian phát triển mới rất dễ rơi vào tình trạng thiếu an toàn, buộc phải điều chỉnh hoặc khắc phục sau này với chi phí lớn.
Từ góc độ tài nguyên nước, các phân tích cũng cho thấy sự phân bố dòng chảy theo mùa ngày càng bất lợi. Lượng nước tập trung lớn vào mùa mưa làm gia tăng nguy cơ lũ, ngập, trong khi mùa kiệt kéo dài gây thiếu nước và xâm nhập mặn. Biến đổi khí hậu tiếp tục làm khuếch đại những bất lợi này, đặt ra yêu cầu quy hoạch phải dựa trên các kịch bản dài hạn thay vì chỉ bám vào số liệu lịch sử.
PGS.TS. Tô Thúy Nga (Đại học Đà Nẵng) nhấn mạnh rằng tích hợp phòng, chống thiên tai không chỉ là việc tổng hợp các nội dung vào cùng một báo cáo quy hoạch. Điều quan trọng hơn là phải thể hiện được mối liên kết logic giữa mục tiêu, chỉ tiêu, giải pháp và danh mục dự án. Các quyết định về hành lang sông suối, vùng thoát lũ, khu vực hạn chế phát triển cần được phản ánh rõ ràng trong tổ chức không gian đô thị và nông thôn, qua đó tạo cơ sở pháp lý và kỹ thuật cho công tác quản lý sau này.
Tích hợp thực chất, có cơ sở khoa học
Theo các chuyên gia, một hạn chế phổ biến hiện nay là thiếu các chỉ tiêu kỹ thuật cụ thể để đánh giá mức độ bảo vệ và khả năng đáp ứng của hệ thống hạ tầng phòng, chống thiên tai. Thạc sĩ Nguyễn Văn Vỹ, chuyên viên Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, cho rằng quy hoạch tích hợp cần làm rõ mức bảo vệ đối với từng khu vực, từng loại hình thiên tai, cũng như ngưỡng rủi ro có thể chấp nhận được. Khi các chỉ tiêu này được lượng hóa, quy hoạch mới thực sự trở thành công cụ định hướng đầu tư và ưu tiên nguồn lực.
Bên cạnh giải pháp công trình, yếu tố phi công trình giữ vai trò ngày càng quan trọng. Việc kiểm soát phát triển ở các vùng rủi ro cao, bố trí không gian trữ lũ, nâng cao năng lực cảnh báo sớm và tăng cường sự tham gia của cộng đồng là những nội dung không thể tách rời trong quy hoạch tích hợp. Theo ông Trương Xuân Tý, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, mục tiêu cuối cùng của tích hợp phòng, chống thiên tai là giúp thành phố phát triển an toàn hơn, chủ động thích ứng với thiên nhiên, thay vì chạy theo xử lý hậu quả.
“Hiện nay, thành phố tập trung xây dựng các nhà cộng đồng, nhà văn hóa ứng với những vùng ngập lụt. Đây là những điểm “lưỡng dụng”, trong thời tiết bình thường thì có thể tổ chức sinh hoạt văn hóa... nhưng trong mùa thiên tai thì trở thành một điểm để sơ tán dân tại chỗ.
Về giải pháp lâu dài, bên cạnh việc xây dựng hạ tầng, thành phố tập trung vào các nhiệm vụ trọng tâm gồm triển khai đề án ổn định dân cư bền vững cho các vùng có nguy cơ sạt lở cao ở miền núi đến năm 2030, tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức của người dân để chủ động phối hợp cùng Nhà nước trong công tác phòng chống thiên tai. Ngoài ra, Đà Nẵng sẽ phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường để nghiên cứu chi tiết về tình trạng xâm nhập mặn và quy hoạch lưu vực sông nhằm có giải pháp căn cơ”, ông Trương Xuân Tý thông tin.
Từ thực tiễn, yêu cầu tích hợp phòng, chống thiên tai vào quy hoạch là quá trình đòi hỏi tư duy dài hạn, dựa trên khoa học và sự phối hợp của nhiều ngành, nhiều địa phương. Rủi ro thiên tai được nhận diện đầy đủ và được “thiết kế” ngay trong quy hoạch, thành phố sẽ có được nền tảng vững chắc để phát triển bền vững trước những biến động ngày càng khó lường của khí hậu và tự nhiên.
