Đời sống

Văn hóa làng giữa lòng phố thị

NGUYÊN VĂN • 22/11/2026 10:10

ĐNCT - Một thành phố chỉ thực sự đáng sống và có chiều sâu khi bên dưới lớp vỏ bọc hiện đại, rực rỡ ánh đèn kia vẫn còn đập nhịp đập ấm áp của tình người, của sự bao dung và lòng trắc ẩn vốn được chắt lọc từ ngàn đời văn hóa làng xã.

giữa phố thị ở Sài Gòn vẫn còn giữ mảng xanh làng quê tại Bình Qưới Thanh Đa - ảnh internet
Giữa phố thị. Thành phố Hồ Chí Minh vẫn còn giữ mảng xanh làng quê tại Bình Qưới, Thanh Đa. Ảnh: Tư liệu

Giữa những khối bê tông vươn cao chọc trời và dòng xe cộ cuồn cuộn chảy như những dải sáng bất tận mỗi chiều tan tầm ở Thành phố Hồ Chí Minh, đôi khi người ta dễ lầm tưởng rằng nhịp sống đô thị đã nuốt chửng mọi dấu vết của đồng quê.

Với một người làm luật quanh năm quen đối diện với những bản tin thời sự gấp gáp, những số liệu tăng trưởng khô khan hay các dự án quy hoạch hiện đại, tôi từng nghĩ "làng" chỉ còn là một khái niệm thuộc về quá khứ, nằm yên trên những trang sách cũ hoặc trong ký ức hoài niệm của lớp người ly hương.

Thế nhưng, chỉ cần chậm lại một nhịp, rẽ khỏi những đại lộ thênh thang để bước vào một con hẻm nhỏ sâu hun hút, hay ngước nhìn lên khoảng ban công chật hẹp của một khu chung cư cũ, ta sẽ nhận ra một sự thật đầy kiêu hãnh rằng hồn làng chưa bao giờ biến mất.

Nó chỉ đang âm thầm trú ngụ, bám rễ và nảy mầm theo một cách rất riêng giữa lòng phố thị phồn hoa.

Tôi vẫn nhớ cảm giác ngỡ ngàng trong một lần đi công tác ở một khu dân cư ven kênh tại Thanh Đa, Bình Qưới. Vừa bước qua khỏi mặt đường ồn ào tiếng còi xe, rẽ vào con hẻm ngoằn ngoèo chỉ vừa hai chiếc xe máy tránh nhau, không gian bỗng chốc dịu lại đến lạ kỳ.

Trước hiên những căn nhà ống san sát, thay vì những chậu cảnh đắt tiền, người ta trồng đủ thứ cây trái dân dã trong những thùng xốp cũ kỹ: giàn mướp hương buông lơi mấy trái non xanh mướt, bụi sả, khóm gừng, vài gốc ớt hiểm đỏ chói, và cả một vạt rau ngót xanh rì.

Dưới bóng mát của giàn bầu bí tự tạo ấy, mấy bà cụ tóc bạc phơ ngồi trên chiếc ghế đẩu nhựa, vừa nhặt rau, vừa rôm rả chuyện trò bằng thứ giọng đặc sệt âm sắc miền Trung, miền Tây. Tiếng cười giòn tan, cách xưng hô "bác tôi", "chị Hai", "chú Tư" thân mật khiến ranh giới của sự xa lạ nơi đất khách dường như bị xóa nhòa hoàn toàn.

Hóa ra, khi rời bỏ lũy tre làng để bước vào cuộc mưu sinh nơi đô thị, người Việt mình không hề đi tay không. Trong hành trang của những người di cư năm xưa và cả hôm nay, bên cạnh vài bộ quần áo sờn vai, luôn có một "ngôi làng vô hình" được gói ghém cẩn thận trong tâm thức.

Đó là thói quen tắt lửa tối đèn có nhau, là sự đùm bọc lặng lẽ khi hàng xóm trái gió trở trời, là cái nếp giữ gìn bàn thờ gia tiên trang nghiêm dù căn phòng trọ chỉ rộng vỏn vẹn mười mấy mét vuông.

Dáng vẻ làng giữa phố còn hiện hữu qua những thức quà quê và nếp sinh hoạt ẩm thực không thể trộn lẫn.

Những người bán hàng rong ấy, bằng đôi quang gánh hay chiếc xe đạp cũ kỹ, đã bền bỉ gánh cả hương vị của đồng ruộng, của bến sông quê nhà len lỏi vào từng ngõ ngách phố thị, sưởi ấm dạ dày và cả những tâm hồn đang cồn cào nỗi nhớ cố hương.

Trong dòng chảy của quá trình đô thị hóa mạnh mẽ. Đã có không ít nỗi lo âu về sự đứt gãy văn hóa, về việc thế hệ trẻ lớn lên giữa màn hình điện thoại và những trung tâm thương mại sẽ chẳng còn biết đến mùi bùn non hay tình làng nghĩa xóm.

Nhưng nhìn vào cách người phố thị hôm nay trân trọng từng khoảnh khắc sum vầy ngày Tết, cách những hội đồng hương tụ họp mỗi dịp giỗ Tổ, hay cách những người trẻ tìm về các giá trị thủ công truyền thống, tôi tin rằng sợi dây kết nối với cội nguồn vẫn vô cùng bền chặt.

Giữa phố thị mênh mông này, chỉ cần con người còn biết mở lòng với nhau, biết giữ lại một chút chân chất, nghĩa tình trong cách đối nhân xử thế, thì ở đâu cũng là nhà, và hồn làng sẽ mãi xanh tươi như một mạch ngầm bất tận nuôi dưỡng tâm hồn của mỗi chúng ta.

(0) Bình luận
x
Nổi bật
Văn hóa làng giữa lòng phố thị
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO