Bảo vệ nguồn nước để phục vụ sản xuất, đủ sạch cho sinh hoạt là vấn đề mang tầm chiến lược của thành phố Đà Nẵng. Thế nên, việc cần làm là quy hoạch và phân vùng bảo vệ, hạn chế ô nhiễm, khai thác hiệu quả nguồn nước từ các sông, hồ chứa ở miền núi.
Nguy cơ hiện hữu
Nằm ven 3 dòng sông Vu Gia, Thu Bồn và Quảng Huế, vậy nhưng nghịch lý là người dân xã Vu Gia luôn “khát” nước sinh hoạt. Nguyên do nguồn nước thô từ khai thác ngầm bị nhiễm phèn, còn cơ sở sản xuất, cung cấp nước sinh hoạt trên địa bàn xã chỉ đủ đáp ứng nhu cầu một bộ phận nhỏ cư dân.
Nhà máy nước Ái Nghĩa hiện diện tại trung tâm xã Đại Lộc, cung cấp nước sinh hoạt cho dân cư, các cơ quan, đơn vị, trường học, bệnh viện, xí nghiệp trên địa bàn. Tuy nhiên, năng lực sản xuất chưa đáp ứng đủ nhu cầu cho toàn xã, đặc biệt vào mùa nắng nóng cao điểm. Nguồn nước thì lúc trong, lúc đục, gây tâm lý lo lắng, bức xúc trong nhân dân.
Chia sẻ về nguyên nhân, ông Huỳnh Hưng Quang, Phó Chủ tịch UBND xã Đại Lộc nhìn nhận, lưu lượng nước sông Vu Gia, sông Yên suy giảm vào mùa khô, trong khi hoạt động khai thác cát, sỏi lòng sông tại khu vực đầu nguồn gây biến đổi dòng chảy và chất lượng nguồn nước. Ảnh hưởng của mưa trái mùa, thay đổi chế độ dòng chảy làm tăng độ đục của nguồn nước thô đầu vào nhà máy.
Cũng theo ông Huỳnh Hưng Quang, hệ thống xử lý và dự trữ nước của Nhà máy nước Ái Nghĩa hạn chế, chưa đảm bảo nguồn cấp ổn định trong các thời điểm bất lợi (nắng nóng kéo dài, mưa, lũ). Công nghệ xử lý nước và mạng lưới đường ống cấp nước của nhà máy đã cũ, song chưa được cải tạo, nâng cấp tương xứng với yêu cầu hiện nay. Vì vậy, đường ống thỉnh thoảng xảy ra nứt, vỡ tiềm ẩn nguy cơ nước bị xâm nhập tạp chất, ô nhiễm cục bộ trên mạng lưới.
Khẩn cấp bảo vệ nguồn nước
Ở thượng nguồn sông Thu Bồn, người dân các xã Quế Phước, Nông Sơn chủ yếu sử dụng nước thô. Ông Trần Bảy (trú xã Nông Sơn) cho hay, mùa nắng nước sông suy giảm nhanh, bà con sử dụng nước bằng cách bơm từ giếng khoan; hoặc bơm dưới sông lên bể lọc; có nhà dùng nước tự chảy. Nguồn nước từ các sông lớn như Vu Gia, Thu Bồn bị thiếu hụt về mùa khô đã ảnh hưởng đến việc cung cấp nước ngọt thô cho các nhà máy sản xuất nước sinh hoạt vùng hạ du; gây bị động cho sản xuất nông nghiệp, công nghiệp.
Đối với hệ thống sông Vu Gia, nước từ sông này chảy về xuôi, đổ xuống sông Yên, ra sông Cầu Đỏ. Vào mùa khô, nếu nguồn nước sông này bị suy giảm nghiêm trọng sẽ dẫn đến tình trạng các nhà máy sản xuất nước sinh hoạt như Ái Nghĩa, Cầu Đỏ bị thiếu hụt nặng nguồn cung. Sử dụng nguồn nước thô từ sông Thu Bồn, các nhà máy nước Điện Phước, Hội An, Duy Xuyên cũng không phải ngoại lệ. Ngược lại, câu chuyện đáp ứng đầy đủ, ổn định nhu cầu tiêu thụ của người dân, nhất là trong bối cảnh cư dân đô thị ngày càng đông sẽ thêm khó khăn, áp lực lớn lên nguồn nước.
Chính vì vậy, quy hoạch và triển khai các giải pháp bảo vệ nguồn nước từ các sông, hồ chứa thủy lợi (như Phú Ninh, Khe Tân), các hồ chứa thủy điện mang tầm chiến lược.
Theo ông Huỳnh Hưng Quang, UBND thành phố và các sở, ban, ngành cần tăng cường quản lý, kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác khoáng sản khu vực thượng nguồn; hạn chế tối đa khai thác ảnh hưởng đến lòng dẫn, dòng chảy và chất lượng nước, nhất là vào mùa khô.
Nghiên cứu, xây dựng phương án bổ sung nguồn nước dự phòng, đa dạng hóa nguồn cấp nước, hạn chế phụ thuộc vào một nguồn duy nhất. Quan tâm đầu tư nâng cấp công suất, cải thiện công nghệ xử lý nước của Nhà máy nước Ái Nghĩa để bảo đảm cung cấp ổn định, an toàn. Hỗ trợ các đơn vị cấp nước thay thế mạng lưới đường ống đã xuống cấp, ứng dụng công nghệ giám sát rò rỉ, bảo đảm chất lượng nước đến từng hộ dân.
Theo Lê Phan Minh, Chủ tịch UBND xã Vu Gia, tại khu vực vùng B của huyện Đại Lộc (cũ) có quy hoạch nhà máy sản xuất nước sinh hoạt, vị trí nằm ven sông Thu Bồn đoạn qua xã Phú Thuận hiện tại. Nhà máy này sẽ cung cấp nước cho các xã Phú Thuận, Vu Gia và một phần xã Hà Nha. Nhu cầu sử dụng nước sinh hoạt của người dân hiện rất lớn, các xã kiến nghị thành phố quan tâm hỗ trợ kêu gọi nhà đầu tư về nghiên cứu, xây dựng nhà máy.
Cùng với đó, các hồ chứa thủy điện cần tuân thủ quy trình vận hành xả về hạ du nhằm duy trì dòng chảy, cao trình mực nước sông cho các trạm bơm vận hành ổn định, không chỉ phục vụ nước sinh hoạt mà còn cung cấp cho sản xuất nông nghiệp, công nghiệp.
Lãnh đạo Công ty CP Cấp nước Đà Nẵng cho rằng, các cấp, sở, ngành cần có chương trình giám sát việc xả thải ra nguồn nước, khai thác tài nguyên trên các sông hồ, nuôi trồng thủy sản đúng quy định để không gây ô nhiễm. Đơn vị sẽ thực hiện cắm biển vùng bảo hộ vệ sinh các khu vực lấy nước; phối hợp các trường tổ chức cho sinh viên, học sinh tham quan các nhà máy để hiểu rõ tầm quan trọng của việc bảo vệ, khai thác các nguồn nước...
Ông Huỳnh Hưng Quang, Phó Chủ tịch UBND xã Đại Lộc chia sẻ, địa phương kiến nghị thành phố xây dựng Đề án kiểm kê, kiểm soát nguồn nước, làm cơ sở quản lý, khai thác, sử dụng hợp lý và bền vững. Hoàn thiện bản đồ số về nguồn nước, phân vùng khu vực có nguy cơ ô nhiễm cao, khu vực cần ưu tiên bảo vệ nghiêm ngặt. Đánh giá khả năng chịu tải của nguồn nước đối với hoạt động sản xuất, chăn nuôi, khai thác và chế biến khoáng sản; trên cơ sở đó xem xét hạn chế, tạm dừng hoặc không cho phép mở rộng các dự án có nguy cơ ô nhiễm.
