Nước ngầm là tài nguyên nằm sâu trong lòng đất nhưng có sự chi phối, tác động rất lớn đến đời sống con người lẫn thiên nhiên.
Tài sản vô giá
Nằm giữa cánh đồng lúa xanh rì, thơ mộng, thôn Yến Nê 1 (xã Hòa Tiến) như dải lụa xanh vắt ngang con đường bê tông bóng loáng. Ông Nguyễn Thành Sơn, Chi hội trưởng Chi hội nông dân thôn Yến Nê 1 dẫn tôi dạo bước thửa ruộng gần nhà vừa kể rằng, người dân trong thôn chủ yếu sống bằng nông nghiệp, số ít, buôn bán nhỏ lẻ.
Vì vậy, nguồn nước là điều cần thiết để tưới tiêu và chăm sóc rau màu. Từ lâu, bà con trong thôn đều sử dụng nước máy để sinh hoạt, canh tác. Bởi bà con ý thức rằng, nguồn nước ngầm là tài sản vô giá cần được bảo vệ, quản lý bền vững cho mai sau.
Gần đó, anh Huỳnh Công Tuấn đang cuốc đất và làm sạch các luống đất, anh cho biết, gia đình có 1ha đất canh tác, trong quá trình gieo trồng lúa và các loại rau màu, anh và bà con cùng chung nguyên tắc sử dụng nước máy. Giếng khoan cũng có ưu điểm như tiện lợi, không phải đấu dây, bắt ống… nhưng anh cũng như bà con cho rằng, trên mặt đất là những dặm lúa xanh rì nhưng ở sâu trong lòng đất kia, nước ngầm đang từng ngày góp phần nuôi dưỡng từng mầm cây, ngọn cỏ.
Chưa kể, khi hạn hán, mất nước, nước ngầm là một phần không thể thiếu để nuôi dưỡng cây cối, rau màu… Vì vậy, việc khoan giếng hay đào, khai thác nước ngầm phục vụ nhu cầu sinh hoạt nói riêng và trồng trọt nói chung đang làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn nước, chất lượng cũng như kết cấu, địa chất.
Chia sẻ về nước ngầm, ông Lê Văn Nghĩa, Trưởng thôn Phú Túc (xã Hòa Vang) hồ hởi nói, thôn có số đông là người Cơ Tu sinh sống, chủ yếu làm kinh tế từ rừng và chăn nuôi quy mô nhỏ. Lợi thế sống gần rừng, có thể nói, đây là khu vực có nguồn nước ngầm dễ khai thác bởi khu vực rộng, ít va chạm các kết cấu rắn chắc trên mặt đất.
Tuy nhiên, từ lâu, bà con Cơ Tu được xã tuyên truyền không khoan giếng trái phép để sử dụng nên tuyệt đối không vi phạm. Đồng thời bà con luôn tích cực giữ gìn và bảo vệ nguồn nước ngầm như không xả rác thải bừa bãi, không sử dụng các chất hóa học, gây hại xuống sông, suối, ao, hồ…
Chung quan điểm, ông Lê Văn Vũ, Tổ trưởng tổ 19TG (phường Thanh Khê) cho biết, tại khu dân cư, tồn tại giếng khoan được cha ông khai hoang từ xưa. Giếng lộ thiên 1,5-2m, đường kính khoảng 50-60cm. Trước đây, giếng này là giếng chung, vài hộ dân xung quanh sử dụng để phục vụ nhu cầu gia đình như tưới cây, giặt quần áo với lưu lượng khai thác không nhiều.
Tuy nhiên, vài năm trước, được tiếp cận thông tin tuyên truyền từ UBND phường, các sở, ban, ngành nên người dân trong tổ ngưng sử dụng và báo chính quyền đến kiểm tra để thực hiện trám lấp theo quy định.
Tuyên truyền kịp thời
Theo ông Nguyễn Hải Cường, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Hòa Vang, trên địa bàn, 100% người dân đều sử dụng nước máy, chưa phát hiện hộ dân có hành vi vi phạm tài nguyên nước dưới mặt đất. Để bảo vệ nguồn nước ngầm trên địa bàn, hằng năm, xã tích cực phối hợp các đơn vị để xây dựng, đăng tải tin, bài các tài liệu, thông tin tuyên truyền về lĩnh vực tài nguyên nước trên các phương tiện thông tin đại chúng. Ngoài ra, các hành vi thăm dò, khai thác, sử dụng tài nguyên nước dưới mặt đất không có giấy phép theo quy định sẽ bị xử lý hình sự.
Với UBND phường Thanh Khê, bà Lê Thị Huyên, Phó Trưởng phòng Kinh tế cho hay, hằng năm, UBND phường xây dựng kế hoạch và tiến hành điều tra, lập danh mục giếng phải trám lấp nhằm mục đích tăng cường công tác quản lý nhà nước về tài nguyên nước. Qua đó, đánh giá được hiện trạng khai thác, sử dụng tài nguyên nước ngầm của các tổ chức, cá nhân trên địa bàn.
Ngoài ra, để tăng cường công tác quản lý nhà nước về khoáng sản, tài nguyên nước, UBND phường thường xuyên ban hành các văn bản chỉ đạo triển khai thực hiện, cấp, gia hạn, điều chỉnh, đình chỉ, thu hồi giấy phép về tài nguyên nước và cho phép chuyển nhượng quyền khai thác tài nguyên nước theo thẩm quyền. Đến nay, UBND phường chưa xác nhận trường hợp cho tổ chức, cá nhân việc đăng ký khai thác nước ngầm.
Bền vững cho tương lai
Ông Ông Văn Mỹ, Giám đốc Trung tâm Quản lý vận hành Hệ thống cấp nước Dawaco chia sẻ, nguồn nước ngầm được xem là rất quan trọng để phổ cập, bồi đắp cho hệ thống sông ngòi và nuôi dưỡng cây xanh cũng như ổn định kết cấu các tầng địa chất tại khu vực để không làm ảnh hưởng sụt lún nền, đường. Thực tế, nước ngầm dùng cho sinh hoạt không bảo đảm sức khỏe bởi chưa qua các công đoạn xử lý.
Vì vậy, đa số người dân đều sử dụng nước máy, chỉ có số ít sử dụng nước ngầm khi được nhà nước cho phép. Có thể nói, so với các tỉnh, thành khác thì thành phố vẫn đang bảo vệ nguồn nước ngầm ổn định.
“Để bảo vệ nguồn nước ngầm nói riêng và nước máy nói chung. Trước đây, công ty cũng khuyến cáo người dân không nên đấu chung nước giếng khoan với hệ thống nước máy. Bởi đã có phát sinh trường hợp người dân đấu chung dẫn đến nguồn nước máy không bảo đảm và lâu dần sẽ ảnh hưởng đến nguồn nước”, Ông Mỹ nói.
Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Phan Thái Bình, để bảo vệ nước ngầm, các sở, ban, ngành cần lập kế hoạch dựa trên cơ sở điều tra, đánh giá tài nguyên nước gồm: thông tin, số liệu quan trắc tài, mạng quan trắc tài nguyên nước dưới đất… Đồng thời, thực hiện khoanh định, công bố, điều chỉnh danh mục vùng cấm, vùng hạn chế khai thác nước dưới đất khi nguồn nước dưới đất đã phục hồi và định kỳ phải tổ chức rà soát kế hoạch bảo vệ nước dưới đất.
Có thể nói, nguồn nước ngầm trong thành phố khá phong phú và vẫn được duy trì, ổn định, bền vững. Đó là điều may mắn. Tuy nhiên, về lâu dài, để bảo vệ nguồn nước ngầm thì rất cần sự chung tay của cả cộng đồng cũng như ý thức sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên nước từ những hành động nhỏ.
