Gửi bình luận
An Bàng ngày nay là địa danh quên thuộc của Hội An nằm ở khu vực ven biển phía đông bắc, thuộc phường Hội An. Trong lịch sử, vùng đất này từng có tên là làng Đại An.
Qua hơn hai thế kỷ, tên gọi và địa giới nhiều lần thay đổi, nhưng dấu tích về một cộng đồng cư dân ven biển vẫn được lưu giữ qua địa bạ, tư liệu hành chính và ký ức dân gian.
Theo tư liệu hiện còn, làng Đại An được hình thành muộn nhất vào cuối thế kỷ XVIII hoặc đầu thế kỷ XIX. Địa bạ làng Đại An lập vào năm Gia Long thứ 13 (1814) cho thấy lúc này Đại An đã là một đơn vị làng xã đã được xác lập, có địa giới và diện tích đất đai.
Theo địa bạ, làng Đại An thuộc tổng Thanh Châu, thuộc Võng Nhi, phủ Điện Bàn. Đông giáp biển, giáp địa phận xã Phụ lũy Phước An và xã Thanh Hà; Tây giáp sông và giáp xã Hà Tôm; Nam giáp sông và giáp xã Thanh Hà; Bắc giáp biển và giáp xã Hà Tôm. Những ghi chép này cho thấy Đại An là một làng nằm trong không gian cư trú ven biển, có quan hệ trực tiếp với hệ thống sông ngòi và các làng xã lân cận.
Cùng với Đại An, địa bạ lập năm 1814 còn ghi nhận nhiều làng xã khác như Đông An, Hội An, Tân An, Kim Bồng, Phong Hộ, Minh Hương, An Mỹ, Hoa Phô, Để Võng và Tân Hiệp. Điều đó cho thấy đến đầu thế kỷ XIX, các làng xã ở Hội An đã được định hình tương đối rõ nét.
Tên gọi Đại An tiếp tục tồn tại trong các tư liệu vào cuối thế kỷ XIX. Sách Đồng Khánh dư địa chí và dòng chữ khắc trên xà cò hiện còn ở đình đá An Bàng đều cho thấy địa danh Đại An vẫn được sử dụng vào năm 1889. Năm Thành Thái thứ 11 (1899), làng Đại An thuộc tổng Thanh Châu, huyện Hòa Vang sáp nhập vào tổng Phú Triêm, phủ Điện Bàn.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, thị xã Hội An được chính thức thành lập gồm 18 xã lấy từ 4 tổng: Thanh Châu, Đại An, Mỹ Khê, Phú Chiêm của huyện Điện Bàn và huyện Duy Xuyên lập nên. Theo sự kiện này, cho biết tên làng An Bàng đã xuất hiện.
Cũng trong một nghiên cứu khác cho biết, tại làng An Bàng, các dòng họ tiền hiền ghi nhận gồm Trần, Lê, Đinh, Nguyễn, Phạm, gia phả hiện nay không còn rõ về cội nguồn, chỉ còn lưu truyền về hậu duệ được hơn 15 đời. Có thể thấy, sau năm 1945, tên gọi An Bàng đã phổ biến và dần thay thế cho tên gọi Đại An.
Từ nguồn tư liệu hiện có, có thể nhận thấy quá trình chuyển đổi tên gọi Đại An - An Bàng diễn ra trong khoảng thời gian cuối thế kỷ XIX đến nửa đầu thế kỷ XX. Sự thay đổi tên gọi từ Đại An sang An Bàng không chỉ là sự thay đổi về địa danh mà còn phản ánh quá trình biến đổi của cộng đồng cư dân, tổ chức làng xã và không gian hành chính trong lịch sử vùng ven biển Hội An.
Đến năm 2004, thực hiện Nghị định số 20/2004/NĐ-CP của Chính phủ, thị xã Hội An tiếp tục được điều chỉnh, thành lập thêm các xã, phường mới. Xã Cẩm An được nâng lên thành phường Cẩm An, đồng thời một phần diện tích của xã Cẩm An cũ được tách ra để thành lập phường Cửa Đại. Từ đây, An Bàng trở thành một khối khu dân cư thuộc phường Cẩm An.
Trong quá trình đô thị hóa và phát triển du lịch của Hội An, An Bàng ngày càng được biết đến rộng rãi không chỉ với tư cách một địa danh cư trú truyền thống mà còn là một không gian ven biển có giá trị về cảnh quan, sinh kế và văn hóa cộng đồng.
Thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và việc sắp xếp lại đơn vị hành chính từ ngày 1/7/2025, An Bàng là tổ dân phố thuộc phường Hội An Tây, thành phố Đà Nẵng.
Như vậy, trong khoảng hơn hai thế kỷ, không gian cư trú này đã trải qua nhiều thay đổi với tên gọi hành chính khác nhau: từ làng Đại An đến làng An Bàng, rồi trở thành thôn, ấp An Bàng thuộc xã Cẩm An, sau đó là khối An Bàng thuộc phường Cẩm An, và hiện nay thuộc phường Hội An.
Lịch sử An Bàng không chỉ được nhận diện qua tên gọi và địa giới hành chính. Theo nghiên cứu về làng chài Cẩm An của John D. Donoghue và cộng sự thực hiện đã khái quát bức tranh văn hóa, xã hội, chính trị làng Cẩm An năm 1962, trong đó có An Bàng.
Tư liệu cho biết, thôn An Bàng (thôn I) là một trong 4 đơn vị hành chính của làng Cẩm An, cùng với Tân Thành là 2 thôn lớn nhất. Thôn An Bàng có 6 xóm, xóm lớn nhất gồm 130 hộ, các xóm còn lại từ 30 đến 50 hộ.
Mỗi xóm là một cụm những nhà sát gần nhau và ngay cạnh xóm khác, chỉ cách nhau vài phút đi bộ. Ở những nơi có dân số khá ổn định suốt thời gian qua như An Bàng (thôn I), Tân Thành (thôn II) và thôn đảo Tân Hiệp (thôn IV), các xóm vẫn duy trì được bản sắc cộng đồng và tôn giáo.
Bên cạnh sản xuất nông nghiệp và các hoạt động dịch vụ sau này, khai thác thủy hải sản từng giữ vị trí quan trọng trong đời sống kinh tế của cư dân An Bàng trước năm 1962. Theo số liệu thống kê, địa bàn có 148 phương tiện đánh bắt, trong đó có 29 tàu đánh bắt xa bờ; 53 ghe đánh bắt gần bờ bằng lưới giăng; 40 ghe sử dụng lưới thả và 26 phương tiện kết hợp cả hai phương thức khai thác.
Những số liệu này cho thấy nghề biển đã hình thành một bộ phận sinh kế quan trọng của cộng đồng cư dân địa phương trước đây, dù hoạt động đánh bắt hiện nay đã giảm đi và nhường chỗ cho các hoạt động khai thác dịch vụ du lịch.
Có thể nói, dù chưa có tư liệu xác định chính xác thời gian làng Đại An chuyển sang tên gọi An Bàng, song sự tồn tại của An Bàng không chỉ góp phần làm rõ lịch sử một vùng đất mà còn phản ánh quá trình hình thành, biến đổi và phát triển của một cộng đồng cư dân ven biển trong tiến trình lịch sử Hội An.
Trong thời gian tới, cần tiếp tục khai thác các nguồn tư liệu như địa bạ, gia phả, văn bia, bản đồ và tư liệu dân gian nhằm làm rõ hơn nguồn gốc địa danh, quá trình hình thành cộng đồng thời điểm chuyển đổi từ Đại An sang An Bàng.