Giáo dục - Việc làm

Dạy và học an toàn với AI

MỘC AN • 22/11/2026 07:50

ĐNCT - AI đang mở ra nhiều cơ hội đổi mới giáo dục, đồng thời đặt ra thách thức về tư duy độc lập, liêm chính học thuật và trách nhiệm sử dụng công nghệ.

2aoborcfmzxa5dzosigxvrs5ue2kkokotg8wyyqy.jpg
PGS. TS Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng).

Trao đổi với Báo và phát thanh, truyền hình Đà Nẵng, PGS. TS Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng), nhấn mạnh vai trò của người thầy trong việc giúp người học làm chủ AI, thay vì lệ thuộc vào công nghệ.

* Thưa ông, sự phát triển nhanh chóng của AI đang mang lại những cơ hội, thách thức và rủi ro gì đối với hoạt động dạy và học?

- Sự phát triển nhanh chóng của AI, đặc biệt là AI tạo sinh, đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động dạy và học. Người học có thể tiếp cận tri thức, giải đáp thắc mắc, tạo lập nội dung và giải quyết vấn đề gần như tức thời. Đây là cơ hội lớn để cá nhân hóa học tập, mở rộng khả năng tiếp cận tri thức và đổi mới giáo dục.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không nằm ở bản thân công nghệ mà ở cách con người sử dụng công nghệ. Nếu trước đây, chúng ta quan tâm người học có tiếp cận được tri thức hay không, thì ngày nay, điều quan trọng hơn là họ có thực sự hiểu, biết kiểm chứng, vận dụng và sáng tạo từ tri thức đó hay không.

Theo tôi, có bốn nhóm rủi ro cần đặc biệt quan tâm: lệ thuộc vào AI làm suy giảm tư duy độc lập và sáng tạo; tiếp nhận thông tin sai lệch, thiếu kiểm chứng; vi phạm liêm chính học thuật; cùng những vấn đề về quyền riêng tư, bảo mật dữ liệu, bản quyền và bất bình đẳng trong tiếp cận công nghệ.

Tác động của AI cũng khác nhau ở từng bậc học. Với trẻ em, cần quan tâm đến sự phát triển ngôn ngữ, cảm xúc, giao tiếp và tương tác xã hội. Ở phổ thông, trọng tâm là hình thành tư duy độc lập, năng lực phản biện và trách nhiệm số. Bậc đại học đặt ra yêu cầu cao hơn về ứng dụng chuyên sâu, nghiên cứu, sáng tạo và liêm chính học thuật.

Vì vậy, việc sử dụng AI cần được xem xét trong tổng thể giáo dục, văn hóa và trách nhiệm xã hội, thay vì chỉ nhìn nhận dưới góc độ công nghệ.

* Vậy người thầy cần làm gì để giúp học sinh, sinh viên khai thác AI hiệu quả mà không lệ thuộc, đánh mất khả năng tư duy độc lập và sáng tạo, thưa ông?

- Trước hết, cần thay đổi quan niệm. Không phải dạy người học cách đặt câu hỏi để AI đưa ra câu trả lời nhanh nhất, mà phải hướng dẫn các em sử dụng AI để suy nghĩ sâu hơn, học tốt hơn và sáng tạo nhiều hơn.

Theo tôi, cần quán triệt năm nguyên tắc: người học làm chủ mục tiêu và quá trình học tập; sử dụng AI để mở rộng chứ không thay thế tư duy; hình thành thói quen kiểm chứng, phản biện thông tin; bảo đảm an toàn, trách nhiệm và đạo đức số; đồng thời thiết kế nhiệm vụ học tập đòi hỏi người học phải tư duy, trải nghiệm và thực hành thực chất.

Việc hướng dẫn cần phù hợp với từng bậc học. Ở mầm non và tiểu học, nên ưu tiên trải nghiệm trực tiếp, giao tiếp, vận động và phát triển cảm xúc. AI chủ yếu hỗ trợ giáo viên, còn việc trẻ trực tiếp sử dụng phải được kiểm soát chặt chẽ, phù hợp với l tuổi.

Ở trung học, cần rèn luyện kỹ năng khai thác, kiểm chứng và phản biện thông tin do AI cung cấp. Với sinh viên đại học, cần khuyến khích ứng dụng AI trong học tập, nghiên cứu và sáng tạo, đồng thời đề cao liêm chính học thuật và trách nhiệm nghề nghiệp.

Người thầy không chỉ hướng dẫn người học sử dụng công nghệ, mà quan trọng hơn là giúp các em hình thành năng lực làm chủ công nghệ, không đánh mất khả năng tư duy và sáng tạo của chính mình.

2aoborcfyccsrfgwvtgdxa03z7silks32rmosedm.jpg
Ứng dụng AI trong giáo dục đòi hỏi người dạy và người học có kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm. Ảnh: Thế Hưng

* AI đang đặt ra những yêu cầu mới nào đối với năng lực chuyên môn, phương pháp sư phạm và khả năng thích ứng của đội ngũ nhà giáo, thưa ông?

- AI đang làm thay đổi vai trò của người thầy. Khi người học có thể tiếp cận tri thức từ nhiều nguồn và được AI hỗ trợ gần như tức thời, người thầy không còn chỉ là người truyền đạt kiến thức, mà phải trở thành người thiết kế môi trường học tập, định hướng tư duy, tổ chức trải nghiệm, khơi gợi sáng tạo và hình thành nhân cách cho người học.

Người thầy thời đại AI cần có chuyên môn vững vàng để thẩm định kiến thức, năng lực số và AI để lựa chọn công cụ phù hợp, cùng năng lực sư phạm để đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá. Bên cạnh đó là trách nhiệm bảo vệ dữ liệu, giữ gìn liêm chính học thuật và khả năng kết nối, truyền cảm hứng, hỗ trợ sự phát triển toàn diện của người học.

Yêu cầu đối với nhà giáo cũng khác nhau ở từng bậc học. Giáo viên mầm non, tiểu học cần am hiểu tâm lý, sự phát triển của trẻ và biết bảo vệ trẻ trước những tác động không phù hợp của công nghệ. Giáo viên trung học phải có khả năng hướng dẫn học sinh khai thác, kiểm chứng, phản biện và sử dụng AI có trách nhiệm.

Với giảng viên đại học, yêu cầu đặt ra là làm chủ việc tích hợp AI trong chuyên môn, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, đồng thời bảo đảm các chuẩn mực khoa học.

* Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) đang triển khai những giải pháp gì để sinh viên sư phạm có đủ năng lực ứng dụng AI và hướng dẫn người học sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm?

- Là cơ sở đào tạo giáo viên và nghiên cứu khoa học giáo dục, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) nhận thức rõ trách nhiệm phải đi trước một bước trong nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao tri thức về AI trong giáo dục. Chúng tôi xác định đây không phải hoạt động bổ sung mang tính phong trào, mà là một định hướng đổi mới có tính chiến lược.

Nhà trường tập trung vào năm định hướng chính. Trước hết, tích hợp năng lực số và năng lực AI vào chương trình đào tạo giáo viên, gắn với yêu cầu chuyên môn và đặc thù từng ngành.

Cùng với đó là đổi mới phương pháp đào tạo, phát huy tính chủ động của sinh viên, tăng cường trải nghiệm, học tập theo dự án và giải quyết vấn đề. Một nhiệm vụ khác là bồi dưỡng năng lực AI cho đội ngũ giảng viên, giúp giảng viên chủ động đổi mới phương pháp dạy học, nghiên cứu và đánh giá.

Nhà trường cũng chú trọng nghiên cứu khoa học, hợp tác với các cơ sở giáo dục, doanh nghiệp công nghệ và chuyên gia để phát triển học liệu số, mô hình dạy học thông minh, các giải pháp AI phù hợp với điều kiện giáo dục Việt Nam, đặc biệt là khu vực miền Trung - Tây Nguyên.

Định hướng tiếp theo là phát triển nền tảng đại học số theo AI First và AI Plus UED giai đoạn 2026-2030, từng bước đưa dữ liệu và AI vào hỗ trợ hoạt động đào tạo, nghiên cứu và quản trị đại học.

Chúng tôi cho rằng, trường đại học sư phạm không chỉ có trách nhiệm đào tạo những giáo viên biết sử dụng AI, mà phải đào tạo được những nhà giáo có khả năng định hướng cho thế hệ tương lai học tập, sáng tạo và sống có trách nhiệm trong một xã hội ngày càng gắn với trí tuệ nhân tạo.

AI có thể giúp người học tiếp cận tri thức nhanh hơn, nhưng giáo dục phải giúp con người trưởng thành hơn. Công nghệ càng phát triển, vai trò định hướng, tính nhân văn và trách nhiệm của người thầy càng phải được khẳng định. 

* Cảm ơn chia sẻ của ông!

(0) Bình luận
x
Nổi bật
Dạy và học an toàn với AI
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO