Văn hóa

Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa:Cơ hội của Đà Nẵng?

NGUYỄN PHƯƠNG KHÁNH • 22/11/2026 07:00

ĐNCT - Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa được công bố lấy ý kiến từ tháng 8/2026 và đang tiếp tục được thảo luận, hoàn thiện, Đà Nẵng cũng đứng trước cơ hội để xác định rõ vai trò của mình trong đời sống văn hóa khu vực.

830573877_1427884099125905_4456077648807208074_n.jpg
Đà Nẵng xác định phát triển các ngành công nghiệp văn hóa là hướng đi quan trọng. Ảnh: Nhà hát Nghệ thuật Đà Nẵng

Nếu muốn trở thành trung tâm văn hóa, nghệ thuật của miền Trung - Tây Nguyên, thành phố sẽ kết nối con người, không gian sáng tạo và tác phẩm của cả vùng bằng cách nào? Cơ hội từ luật cần được chuẩn bị bằng những lựa chọn cụ thể ngay hôm nay.

Từ vị trí trung tâm đến năng lực kết nối

Đà Nẵng đã quen với vai trò điểm đến của những cuộc gặp gỡ. Người từ nhiều địa phương đến đây học tập, làm việc, dự hội nghị, xem biểu diễn hoặc bắt đầu hành trình du lịch.

Nhưng để trở thành trung tâm văn hóa, nghệ thuật của miền Trung - Tây Nguyên đòi hỏi một bước xa hơn: làm sao để một tác phẩm có thể được sáng tạo ở nơi này, hoàn thiện ở nơi khác, gặp công chúng tại Đà Nẵng rồi tiếp tục đi tới những địa phương khác hoặc ra thị trường rộng hơn?

Đây là thời điểm Đà Nẵng cần xác định mình muốn đảm nhận khâu nào trong đời sống sáng tạo của vùng. Hiện nay Đà Nẵng đã nhiều lần tổ chức các hội thảo góp ý “Đề án phát triển Đà Nẵng trở thành trung tâm văn hóa, nghệ thuật, nghiên cứu khoa học và đào tạo nhân lực văn hóa, nghệ thuật của vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên” (do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng chủ trì).

Một trong các vấn đề nổi bật được bàn luận là: một trung tâm vùng có thể sở hữu những công trình lớn, nhưng điều làm nên sức sống của nó là khả năng đưa nguồn lực vào hoạt động. Nghệ sĩ cần nơi làm việc và cộng tác; một đoàn biểu diễn cần sân khấu và công chúng; nhà làm phim cần đội ngũ kỹ thuật, dịch vụ hậu kỳ và cơ hội phát hành; người trẻ cần được học nghề trong những dự án thật. Những nhu cầu ấy gặp nhau ở đâu, được ai kết nối và duy trì bằng nguồn lực nào? Đó mới là phép thử của mục tiêu trung tâm vùng.

Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045 đã đặt vấn đề lựa chọn một số đô thị có điều kiện thuận lợi làm trung tâm kết nối cho cả vùng. Đà Nẵng cũng đang xây dựng đề án phát triển thành trung tâm văn hóa, nghệ thuật, nghiên cứu khoa học và đào tạo nhân lực văn hóa, nghệ thuật của duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Như vậy, bài toán hiện nay không còn dừng ở việc xác lập mục tiêu, mà chuyển sang thiết kế con đường thực hiện.

Con đường ấy trước hết cần tôn trọng tính đa dạng của khu vực. Đời sống nghệ thuật miền Trung - Tây Nguyên không thể gói vào một hình ảnh đại diện hay một mùa lễ hội. Mỗi địa phương có người sáng tạo, ký ức, ngôn ngữ biểu đạt và công chúng của mình.

Đà Nẵng có thể giữ vai trò trung tâm khi giúp những nguồn lực ấy gặp nhau trên cơ sở hợp tác bình đẳng: cùng sản xuất, cùng giới thiệu tác phẩm và cùng hưởng thành quả. Nếu mọi hoạt động chỉ tập trung về Đà Nẵng, liên kết vùng rất dễ trở thành một chiều.

Dự thảo luật đang mở ra những không gian nào?

Một điểm đáng chú ý của dự thảo là cơ chế phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa. Dự thảo xác định cơ sở giáo dục, đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp, cá nhân sáng tạo, tổ chức nghề nghiệp và cơ sở văn hóa công cộng đều là những chủ thể tham gia.

HĐND cấp tỉnh được dự kiến ban hành chính sách hỗ trợ liên kết các chủ thể nhằm kết nối liên vùng, trong nước và quốc tế. Với Đà Nẵng, quy định này gợi ra một việc rất cụ thể: xây dựng chương trình hợp tác văn hóa, nghệ thuật của vùng có người điều phối, kinh phí và lịch hoạt động hằng năm.

Chương trình ấy có thể bắt đầu ở quy mô vừa phải. Chẳng hạn, một đợt lưu trú sáng tác đưa nghệ sĩ từ các địa phương đến làm việc với đồng nghiệp và sinh viên tại Đà Nẵng; một tác phẩm biểu diễn được đồng sản xuất rồi lưu diễn qua nhiều tỉnh; một dự án phim hoặc xuất bản tìm được chuyên gia kỹ thuật, đối tác phát hành và cơ hội gặp công chúng. Giá trị của đầu mối vùng thể hiện ở chỗ các cuộc gặp gỡ ấy có thể lặp lại, tích lũy kinh nghiệm và tạo ra tác phẩm mới.

Dự thảo cũng đề cập tổ hợp sáng tạo, cụm và khu công nghiệp sáng tạo văn hóa. Đây là những khả năng đáng xem xét trong một thành phố muốn phát triển điện ảnh, thiết kế, nội dung số hay nghệ thuật biểu diễn.

Tuy nhiên, tên gọi của một khu hay một tòa nhà chưa trả lời được câu hỏi ai sẽ sử dụng nó. Trước khi đầu tư, cần biết nhóm sáng tạo nào đang thiếu chỗ làm việc, doanh nghiệp nào cần hạ tầng chung, cơ sở đào tạo nào có thể đưa sinh viên tới thực hành, đơn vị nào chịu trách nhiệm vận hành sau khi công trình hoàn thành.

Vì thế, một cuộc kiểm kê nghiêm túc các không gian hiện có là việc nên làm sớm. Nhà hát, bảo tàng, thư viện, trường học, công trình công cộng và những địa điểm có thể chuyển đổi công năng đang được sử dụng đến mức nào?

Không gian nào có thể mở theo khung giờ cho nhóm nghệ sĩ độc lập, các dự án của sinh viên hoặc chương trình phục vụ cộng đồng? Từ bản đồ nhu cầu và khả năng sử dụng ấy, thành phố mới có cơ sở quyết định nơi cần cải tạo, nơi cần đầu tư thêm và nơi cần một cách quản lý linh hoạt hơn.

Điều 19 của dự thảo, về hỗ trợ cơ sở vật chất cho đào tạo nhân lực công nghiệp văn hóa, cũng đáng được Đà Nẵng quan tâm. Một đại học đa ngành có thể kết nối hiểu biết về văn hóa với công nghệ, truyền thông, thiết kế và kinh doanh.

Song đào tạo cho lĩnh vực này cần hơn một chương trình trên giấy: cần phòng thực hành, phần mềm, không gian thử nghiệm và sự tham gia thường xuyên của người làm nghề. Thành phố có thể cùng các trường, doanh nghiệp và thiết chế văn hóa xây dựng xưởng thực hành dùng chung, nơi sinh viên tham gia số hóa tư liệu, sản xuất phim ngắn, thiết kế sản phẩm hoặc tổ chức một chương trình nghệ thuật có công chúng thật.

Khả năng sử dụng không gian công cộng cho hoạt động công nghiệp văn hóa là một hướng mở khác trong dự thảo. Nếu địa điểm, thời gian, điều kiện sử dụng và thủ tục đăng ký được công bố rõ ràng, nghệ thuật có thể hiện diện thường xuyên hơn trong đời sống đô thị.

Những buổi trình diễn nhỏ, triển lãm, chiếu phim cộng đồng hay giới thiệu sách sẽ giúp người dân gặp tác phẩm ngoài những sự kiện lớn. Đó cũng là cách hình thành công chúng lâu dài: người xem có cơ hội quay lại, nhận ra nghệ sĩ và theo dõi sự trưởng thành của một chương trình qua nhiều mùa.

Đà Nẵng tập trung bắt đầu từ đâu?

Công việc đầu tiên là lập bản đồ nguồn lực và nhu cầu của vùng. Trên thực tế, thành phố cũng đã nhiều lần - nhưng vẫn cần cụ thể hơn nữa - đối thoại với các đoàn nghệ thuật, nghệ sĩ độc lập, đơn vị sản xuất, trường đào tạo, doanh nghiệp và thiết chế văn hóa ở những địa phương có thể hợp tác.

Họ đang gặp khó ở khâu nào: tìm người cùng nghề, địa điểm thực hành, kinh phí sản xuất, bản quyền, truyền thông hay phân phối? Khi chưa biết rõ nhu cầu, chính sách hỗ trợ dễ dồn vào những hạng mục nhìn thấy được, trong khi khoảng trống nằm ở vận hành và kết nối.

Từ đó, Đà Nẵng có thể chọn vài chương trình đầu tiên để tạo kết quả có thể kiểm chứng. Một chương trình đồng sản xuất và lưu thông tác phẩm miền Trung - Tây Nguyên trong ba năm là một khả năng.

Thành phố công bố chủ đề mở, mời các nhóm từ nhiều địa phương nộp đề xuất, hỗ trợ họ tìm đối tác sản xuất tại Đà Nẵng và tổ chức lịch giới thiệu tác phẩm trong vùng. Kinh phí có thể đi cùng yêu cầu về chất lượng nghệ thuật, khả năng tiếp cận của công chúng và sự tham gia thực chất của các bên. Sau mỗi mùa, điều cần đánh giá là tác phẩm có tiếp tục được biểu diễn, phát hành hoặc phát triển thêm hay không.

Công việc thứ hai là đặt việc vận hành ngang với việc xây dựng. Một nhà hát sáng đèn nhiều đêm trong năm, một phòng thực hành có sinh viên và người làm nghề cùng sử dụng, một thư viện thường xuyên có hoạt động giới thiệu tác giả đều góp phần tạo sức hút của thành phố.

Khi xem xét dự án mới, Đà Nẵng nên yêu cầu phương án hoạt động đủ cụ thể: ai quản lý, ai sử dụng, kinh phí thường xuyên từ đâu, công chứng được tiếp cận bằng cách nào. Công trình chỉ phát huy giá trị khi có con người và chương trình làm cho nó sống.

Công việc thứ ba là để các cơ sở đào tạo lớn tham gia từ đầu. Hệ thống các trường đại học tại Đà Nẵng có thể nghiên cứu nhu cầu nhân lực, cùng xây dựng chương trình ngắn hạn, hỗ trợ lưu trữ và số hóa tư liệu, đào tạo kỹ thuật viên và người quản lý dự án.

Việc học cũng có thể diễn ra trong bảo tàng, nhà hát, trường quay hay dự án của doanh nghiệp. Khi người học góp phần tạo ra một sản phẩm được công bố và sử dụng, đào tạo trở thành một khâu của đời sống văn hóa thành phố.

Cùng với hành động tại địa phương, Đà Nẵng có cơ sở để góp ý cho dự thảo luật từ những vướng mắc sẽ gặp khi đảm nhận vai trò trung tâm vùng.

Trước hết, luật cần làm rõ cách nhiều địa phương cùng đặt hàng, cùng đóng góp kinh phí và cùng tổ chức một chương trình văn hóa. Quy định cho từng tỉnh hỗ trợ liên kết là cần thiết, nhưng hoạt động liên vùng còn đòi hỏi cơ chế chia sẻ trách nhiệm và kết quả. Cần hết sức tránh tình trạng một chương trình lưu diễn hoặc đồng sản xuất trở nên khó thực hiện chỉ vì tác phẩm đi qua ranh giới hành chính.

Thành phố cũng nên đề nghị quy định cụ thể hơn về chi phí vận hành hạ tầng sáng tạo. Thiết bị cần bảo trì, phần mềm cần cập nhật, không gian cần người quản lý và chương trình hoạt động. Nếu chính sách chỉ thuận cho đầu tư ban đầu, sẽ khó tạo được nơi làm việc ổn định cho nghệ sĩ và người học. Với Điều 19, cần cho phép cơ sở đào tạo đầu tư hạ tầng dùng chung và có cơ sở tài chính để duy trì nó.

Cuối cùng, cơ chế sử dụng không gian công cộng và tổ chức hoạt động trong các tổ hợp sáng tạo cần dễ thực hiện đối với cả nhóm sáng tạo nhỏ. Dự thảo đã đặt ra hướng công khai điều kiện sử dụng và đăng ký trên môi trường điện tử.

Văn bản hướng dẫn sau đây cần xác định rõ thời hạn giải quyết, chi phí và trách nhiệm của các bên; đồng thời làm rõ thủ tục đối với hoạt động giao lưu có khách mời hoặc đối tác nước ngoài. Một thành phố muốn là nơi gặp gỡ của khu vực phải giúp những cuộc gặp gỡ hợp pháp ấy diễn ra thuận lợi.

Dự thảo luật còn trong quá trình hoàn thiện, nên chưa thể xem các cơ chế trên là điều kiện đã sẵn có. Nhưng Đà Nẵng không cần đợi đến ngày luật có hiệu lực mới bắt đầu kiểm kê không gian, lắng nghe người làm nghề hay thiết kế chương trình hợp tác với các địa phương. Chính quá trình chuẩn bị ấy sẽ giúp thành phố góp ý luật sát thực hơn.

(0) Bình luận
x
Nổi bật
Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa: Cơ hội của Đà Nẵng?
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO