Từ những điểm tập kết trong khu dân cư đến các bãi xử lý quy mô lớn, rác thải đang tạo sức ép rõ hơn lên đời sống và hạ tầng môi trường Đà Nẵng. Thành phố đứng trước yêu cầu giảm dần phụ thuộc vào chôn lấp và hình thành năng lực xử lý mới.

Ngay cạnh chợ Nam Phước (xã Nam Phước), một nhà chứa rác tạm rộng khoảng 30m² được bố trí để tập kết rác phát sinh từ hoạt động buôn bán trước khi xe chuyên dụng đến vận chuyển. Những ngày nắng nóng, rác thực phẩm phân hủy nhanh, nước rỉ xuất hiện sớm khiến mùi hôi theo gió lan vào các quầy hàng và khu dân cư lân cận.

Tình trạng ô nhiễm mùi hôi và nước rỉ rác diễn ra tại khu vực nhà chứa rác tạm của chợ Nam Phước.

Bà Lê Thị Huệ (thôn Long Xuyên 2, xã Nam Phước) có nhà và điểm kinh doanh ngay trước khu vực này. Điều khiến bà mệt mỏi là tình trạng rác từ bên ngoài chợ vẫn bị mang đến đổ vào buổi tối. Nhiều người chở từng bao rác lớn để lại quanh nhà chứa, trong đó phần gây mùi nồng nặc nhất là thức ăn thừa, rau củ hư hỏng và phế phẩm từ các hàng quán.

"Có người còn kéo cả xe chở nhiều bao rác đến đổ một cách vô tư. Tôi ra nhắc nhở thì họ không nghe, thậm chí còn khó chịu, thách thức", bà Huệ nói.

“Mùi rác thực phẩm rất nặng, nhất là những hôm trời nóng, khiến việc buôn bán của chúng tôi bị ảnh hưởng nghiêm trọng.”

Bà Lê Thị Huệ — Thôn Long Xuyên 2, xã Nam Phước

Chợ Nam Phước hiện có hơn 650 hộ kinh doanh. Ông Nguyễn Văn Hưng, Tổ phó Tổ quản lý chợ Nam Phước cho biết, mỗi ngày chợ phát sinh khoảng 2 tấn rác, được thu gom theo 3 khung giờ, tập kết vào 24 thùng chứa rồi chuyển về nhà chứa chờ xe chuyên dụng đến vận chuyển.

Tại xã Duy Nghĩa, áp lực rác thải bộc lộ rõ khi khâu xử lý phía sau gặp gián đoạn. Bà Trương Thị Hoài Nhân, Phó phòng Kinh tế xã cho biết, địa bàn phát sinh hơn 290 tấn rác sinh hoạt mỗi tháng và phải chuyển đến các khu xử lý tập trung. Từ giữa năm 2025, khi Nhà máy xử lý rác Bắc Quảng Nam tạm ngừng hoạt động, tần suất thu gom có thời điểm giảm còn khoảng một lần mỗi tuần. Đối với các nhà hàng, quán ăn, lượng rác thực phẩm phát sinh hằng ngày khiến việc chậm thu gom trở thành vấn đề nan giải.

Tại thôn Dương Đàn (xã Phú Ninh), mô hình phân loại rác tại nguồn từng có khoảng 300 trong tổng số 415 hộ tham gia, nhưng đến nay chỉ còn khoảng 200 hộ duy trì. Ông Võ Thám, Trưởng thôn Dương Đàn cho biết, dù người dân có ý thức phân loại tại nhà nhưng xe thu gom vẫn có lúc đổ lẫn lộn.

Việc thay đổi thói quen để giảm thiểu rác thải ra môi trường cần được triển khai đồng bộ hơn giữa người dân và các đơn vị thu gom.

Ông Lê Bá Cường, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ môi trường Duy Xuyên Xanh cho biết, mỗi tháng đơn vị thu gom, xử lý hơn 1.300 tấn rác từ nhiều địa phương. Dù một số nơi đã triển khai phân loại, đơn vị vẫn phải gom chung do chưa có hệ thống xử lý riêng biệt ở khâu tiếp nhận. Theo ông Cường, nếu khâu xử lý cuối cùng chưa thể phân loại đồng bộ, việc duy trì phân loại ở từng hộ dân cũng khó đi đường dài.

Từ Nam Phước đến Duy Nghĩa, Phú Ninh, áp lực rác thải đang hiện hữu rõ nét trong đời sống. Một chuyến xe thu gom trễ, một điểm tập kết quá tải hay quy trình phân loại thiếu tính đồng bộ đều có thể khiến mùi hôi, nước rỉ và rác tồn ứ quay trở lại bủa vây khu dân cư.

Ở quy mô toàn thành phố, sức ép rác thải hiện rõ qua các số liệu thống kê. Theo ông Nguyễn Trường Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng, khu vực đô thị và đồng bằng hiện có 5 khu xử lý chất thải rắn, phương thức chính vẫn là chôn lấp hợp vệ sinh. Tổng khối lượng chất thải rắn thông thường phát sinh mỗi ngày dao động từ 2.200 đến 2.400 tấn.

Tổng khối lượng chất thải rắn thông thường tại Đà Nẵng phát sinh khoảng 2.200 - 2.400 tấn mỗi ngày, chủ yếu xử lý bằng chôn lấp hợp vệ sinh. Ảnh: PHAN VINH

Trong đó, khu vực Đà Nẵng cũ phát sinh khoảng 1.500 tấn/ngày (riêng chất thải rắn sinh hoạt khoảng 1.200 tấn) được xử lý tại Khánh Sơn. Khu vực Núi Thành và Duy Xuyên cũ phát sinh khoảng 82 - 120 tấn/ngày, xử lý tại Tam Nghĩa. Các địa bàn Tam Kỳ, Phú Ninh, Tiên Phước, Hiệp Đức, Quế Sơn, Thăng Bình và Điện Bàn cũ phát sinh khoảng 500 - 550 tấn/ngày, đưa về xử lý tại Tam Xuân 2.

Theo báo cáo công tác bảo vệ môi trường năm 2025, tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt đô thị được thu gom, xử lý đạt quy chuẩn, tiêu chuẩn trên địa bàn thành phố đạt 99,6%.

Lượng chất thải rắn sinh hoạt toàn thành phố đến năm 2030 được dự báo khoảng 4.452,76 tấn mỗi ngày.

Trong chuyến kiểm tra các khu xử lý rác thải vào tháng 4/2026, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Nam Hưng đã yêu cầu các đơn vị liên quan kiểm soát chặt chẽ mùi hôi, nước rỉ rác và quy trình kỹ thuật tại những bãi rác đang hoạt động.

Theo quy hoạch, thành phố xác định hai khu liên hợp xử lý chất thải rắn sinh hoạt chính ở hai đầu địa bàn. Cụ thể, phía Bắc là khu Khánh Sơn, được định hướng mở rộng diện tích từ 46ha lên 70ha; phía Nam là Khu liên hợp xử lý chất thải rắn phía Nam thành phố.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Nam Hưng kiểm tra thực địa các khu xử lý rác phía Nam thành phố. Ảnh: ALĂNG NGƯỚC

Tại Khánh Sơn, dự án Nhà máy đốt rác phát điện có công suất xử lý khoảng 900 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày, sử dụng công nghệ lò ghi cơ học của Đức, dự kiến hoàn thành và đưa vào vận hành trong quý I/2027. Song song đó, thành phố cũng chuẩn bị triển khai dự án xử lý rác sinh hoạt bằng công nghệ hiện đại với công suất 1.000 tấn mỗi ngày theo phương thức đối tác công tư (PPP).

Đến năm 2030, thành phố đặt mục tiêu 100% rác sinh hoạt đô thị và 90% rác sinh hoạt nông thôn được thu gom, xử lý theo quy định. Tỷ lệ rác sinh hoạt xử lý bằng phương pháp chôn lấp trực tiếp phải giảm xuống dưới 50% lượng được thu gom.

“Mục tiêu đặt ra là dưới 50% rác thải sinh hoạt được xử lý bằng phương pháp chôn lấp trực tiếp so với lượng rác thải sinh hoạt được thu gom.”

Ông Nguyễn Trường Sơn — Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đà Nẵng

Những mục tiêu này đặt Đà Nẵng vào giai đoạn vừa phải duy trì hệ thống hiện hữu vận hành an toàn, vừa phải đẩy nhanh tiến độ bổ sung năng lực xử lý mới. Các khâu phân loại, thu gom, tái chế và xử lý cuối nguồn cần được tổ chức liền mạch hơn để từng bước giảm lượng rác chôn lấp theo thời gian.