Gửi bình luận
ĐNCT - Giữa làng quê Thạnh Bình, hàng chè tàu trước ngôi nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng vẫn xanh qua năm tháng. Những người khách từ nhiều nơi tìm về, thắp một nén hương, đứng lại trước căn nhà từng chứng kiến tuổi thơ của một cậu bé xứ Quảng sau này trở thành một tiến sĩ, một chí sĩ yêu nước, một nhân cách lớn...
Nhiều năm qua, tại Nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng, ông Huỳnh Văn Thoàn thường lặng lẽ chăm chút nơi lưu giữ ký ức về cụ Huỳnh. Công việc ấy đã trở nên quen thuộc với người cháu trong dòng họ Huỳnh. Khi sức khỏe còn tốt, hết chăm chút khuôn viên, ông lại mở cửa đón khách, chỉ dẫn từng đoàn người vào tham quan, dâng hương. Có những ngày khách đến đông, ông gần như không có thời gian nghỉ. Ngày vắng hơn, ông lại tranh thủ kể cho khách nghe những câu chuyện mình biết về cụ Huỳnh, về ngôi nhà và quê hương Tiên Cảnh.
Giờ đây, tuổi cao, sức khỏe của ông đã yếu hơn trước. Những công việc quen thuộc ấy cũng dần thưa vắng bóng ông, thế nhưng ông vẫn nhắc về ký ức đầy tự hào bằng sự gắn bó của một người đã dành nhiều năm chăm chút cho ngôi nhà của tiền nhân.
Mỗi năm Khu lưu niệm Huỳnh Thúc Kháng đón hàng nghìn lượt khách trong và ngoài nước đến tham quan, dâng hương. Người đi theo đoàn, người cùng gia đình, cũng có người lần đầu đặt chân đến quê hương cụ Huỳnh. Mỗi người một cảm xúc, nhưng khi đứng trước mái nhà rêu phong, câu hỏi của họ thường xoay quanh câu chuyện điều gì đã làm nên một con người có khí chất đặc biệt như vậy.
Ông Thoàn từng nhận mình không phải là người am hiểu tất cả những gì liên quan đến cuộc đời và sự nghiệp của cụ Huỳnh. Nhiều năm trông giữ khu lưu niệm, nghe người này hỏi, người kia kể, qua bài thuyết minh, những câu chuyện về cụ Huỳnh dần trở thành một phần trong đời sống của ông. Và cũng từ đó, ông nhận ra rằng khách tìm về đây không chỉ muốn biết một con người đã làm gì, mà còn muốn biết họ được sinh ra từ đâu.
Đầu tháng Chín, chị Trần Thị Bình đưa các con về thăm nhà lưu niệm. Đây là lần đầu mấy mẹ con bước vào ngôi nhà của cụ Huỳnh. Những đứa trẻ đang theo học tại ngôi trường THCS Huỳnh Thúc Kháng, xã Thăng Bình đi quanh căn nhà, hết nhìn những vật dụng cũ lại quay sang hỏi mẹ. Chị Bình chậm rãi đi theo các con.
Trước chuyến đi, những điều chị biết về cụ Huỳnh phần nhiều từ sách. “Đọc sách, tôi biết cụ Huỳnh là một chí sĩ yêu nước, cương trực. Nhưng khi về đây, nhìn ngôi nhà, khu vườn, những vật dụng được gìn giữ, tôi lại hình dung rõ hơn về một cậu bé Huỳnh Thúc Kháng đã lớn lên từ chính mảnh đất này”, chị nói.
Chị nhìn các con rồi kể thêm, điều chị muốn sau chuyến đi không phải là con nhớ thật nhiều ngày tháng hay sự kiện. Chỉ mong chúng hiểu thêm rằng người mà con từng đọc trong sách, người được chọn đặt tên cho ngôi trường con học cũng từng là một đứa trẻ, lớn lên trong một gia đình, một làng quê như bao người khác.
Từ tấm gương của cụ Huỳnh Thúc Kháng, tinh thần trọng học luôn được tiếp nối trên chính quê hương ông. Được khởi xướng từ năm 2004, Giải thưởng Huỳnh Thúc Kháng trở thành hoạt động thường niên tôn vinh những cá nhân tiêu biểu trong học tập, nghiên cứu khoa học và rèn luyện trên địa bàn huyện Tiên Phước (cũ). Từ đó đến nay, đã có gần 1.500 lượt học sinh, sinh viên, trí thức trẻ được vinh danh từ Giải thưởng Huỳnh Thúc Kháng. Năm 2026, giải thưởng được tổ chức ở xã Tiên Phước, vinh danh 78 cá nhân có thành tích học tập đặc biệt xuất sắc.
Nhận Giải thưởng Huỳnh Thúc Kháng lần thứ I, năm 2026 trước thềm năm học mới, em Nguyễn Thị Mai Giang, thôn Tiên Mỹ, xã Tiên Phước cho biết đó vừa là niềm vui, vừa là lời hứa với tiền nhân. Giang kể, hôm nhận học bổng, mẹ chở em tới thẳng nhà lưu niệm cụ Huỳnh. Hai mẹ con ghé mua một đĩa trái cây dâng lên bàn thờ. Giang thắp hương, đứng bên mẹ một lúc rồi mới ra sân.
Với em, chuyến đi lần này khác với lần trước dù ngôi nhà, hàng chè tàu và khoảng sân này không còn xa lạ. “Đợt đó em đang chuẩn bị đi Huế học ngành sư phạm thì nhận được tin có học bổng. Thật sự em rất vui vì trong hành trang của mình sẽ có thêm tinh thần hiếu học của cụ Huỳnh, thêm một mối liên hệ với nơi mình sinh ra. Mẹ nói đã nhận học bổng mang tên cụ thì càng phải cố gắng”, Giang cho hay.
Trong dòng họ Huỳnh ở Thạnh Mỹ, chuyện học hành của con cháu cũng được nhắc đến trong những lần gặp gỡ. Thông thường mỗi năm, tộc họ lại tổ chức dâng hương, trao thưởng cho con cháu học giỏi ngay tại khu nhà lưu niệm cụ Huỳnh.
Điều đáng quý là chuyện học đã trở thành một nếp nghĩ và mục tiêu phấn đấu trong nhiều gia đình. Người đi trước động viên người đi sau. Gia đình có điều kiện hỗ trợ gia đình còn khó khăn, con cháu học xa quê vẫn được hỏi han, nhắc nhở. Những phần thưởng dành cho học sinh, sinh viên mỗi năm là lời nhắc về truyền thống của dòng họ và quê hương.
Nhưng có lẽ, điều đáng quý nhất mà quê hương Thạnh Bình hay các làng quê thuộc huyện Tiên Phước cũ thừa hưởng từ cụ Huỳnh Thúc Kháng không chỉ là một mái nhà hay những câu chuyện được kể qua nhiều thế hệ. Thời cuộc đổi thay, những ước mơ của người trẻ cũng rộng dài hơn trước. Ở đó, trong những câu chuyện của các gia đình, trong phần thưởng dành cho học sinh vượt khó học giỏi hay trong lần cha mẹ đưa con, cơ quan tổ chức đoàn đưa cán bộ, người lao động về thăm nhà lưu niệm, là một lần sợi dây gắn kết với quá khứ được nối dài theo năm tháng.
Nó khiến con người ta nhớ đến câu “ghe đi để lại dấu dằm”. Người đi rồi, có khi cũng để lại một nhân cách lớn để người sau nhớ đến. Ở Thạnh Bình, dấu dằm ấy vẫn còn.