Gửi bình luận
ĐNCT - Đã vào đông nhưng nắng vẫn tươi đến nỗi ta cứ ngỡ thu vẫn còn đâu đây trên tán lá điệp vàng. Giữa dòng chảy cuồn cuộn của nhịp sống phố thị, việc đi tìm một tiệm sách cũ giống như bước ngược vào một khoảng lặng của thời gian…
Chạy xe thật chậm trên con đường Trần Phước Thành, phường Cẩm Lệ, tận hưởng cảm giác dùng dằng cuối thu trong giọt nắng lành lạnh hơi sương, chúng tôi ghé vào quán sách cũ nép mình bên góc phố có tên là Cảo Thơm, cũng là phòng đọc cộng đồng mang tên “Sách cũ Bà Nà Đà Nẵng”.
Người ta có một ngàn lẻ một lý do để đến đây nhưng lại chỉ nhận được một cảm xúc duy nhất: Đó là thế giới của những kệ sách chật kín, bìa đã ngả màu và mùi giấy cũ phảng phất bụi thời gian.
Mùi thời gian ở quầy sách cũ vừa là sự phân rã dịu dàng của vật chất, vừa là sự vẹn nguyên của ký ức, biến những tiệm sách cũ trở thành những khoảng lặng văn hóa an lạc giữa lòng phố xá hiện đại. Một thứ mùi của hoài niệm mà các nhà sách hiện đại hay nền tảng số khó mà có được.
Đón chúng tôi là anh chủ trẻ, nụ cười tươi rói tương phản hoàn toàn với màu thời gian ố vàng vây quanh kệ sách. Anh tự giới thiệu mình tên Trần Viết Quý, nghề kiếm cơm là kỹ sư xây dựng, còn tiệm sách cũ này là đam mê.
Đây là nơi anh dành để giao lưu, mua bán, trao đổi với những người yêu sách. Đồng thời là phòng đọc cộng đồng, miễn phí dành cho lũ trẻ quanh con phố.
Hít một hơi thật sâu vào lồng ngực, một mùi hương của quá vãng ùa vào kết nối bất kỳ con mọt sách nào với ký ức vàng phai, tôi mới hiểu vì sao nhiều người tìm đến một quầy sách cũ, hay mỗi sáng ghé quán cà phê sách đâu đó trên phố quen đôi khi không chỉ để tìm mua hay đọc sách mà còn là một nhu cầu tìm lại chính mình.
Thầy Nguyễn Cao Triết từng dạy môn Toán tại Trường THCS Nguyễn Khuyến, về hưu dễ gần 15 năm nhưng Chủ nhật nào cũng hẹn bạn đến thư viện sách trong công viên trước Truờng Mầm non Hoa Ban (Hòa Cường Bắc), nơi người quản thư kết hợp bán cà phê.
Giọng thầy khẽ khàng: “Không hẳn vì cà phê ngon mà vì nơi đây có sách. Chỉ cần hít nhẹ một hơi, mùi sách cũ có thể ngay lập tức đánh thức những hình ảnh xa xôi về tuổi thơ, thời học trò hay một góc phố cũ, nơi ta đã từng sống những ngày dịu ngọt…”.
Dường như mỗi cuốn sách cũ không chỉ chứa nội dung, công trình tri thức của người dày công biên soạn hay sáng tác, mà còn lưu giữ những "dấu vết" vô hình của người từng sở hữu. Một dòng ghi chú bằng mực tím đã phai. Nếp gấp đánh dấu trang đang đọc. Một lời đề tặng ghi rõ ngày tháng. Và đôi lúc là... một tấm vé xem phim cũ, ngủ quên giữa trang sách ố vàng.
Tất cả khiến người đọc sách như đắm mình trong “quyển sách thứ hai” không lắm ngôn từ nhưng quá nhiều tưởng tượng. Hi hữu có người còn mua lại quyển sách mà ngày xưa mình tự tay đề tặng bạn bè, lưu lạc bao năm nay trở về cố quận.
Phía sau mỗi quầy sách cũ thường là những chủ nhân đặc biệt. Có người mở tiệm vì tình yêu sách đến mức không nỡ cho thuê "đất vàng" mặt phố. Có người gắn bó cả đời để đưa những trang sách cũ đến tay người biết trân trọng sách.
Trở lại quầy sách nhỏ nhắn thơm mùi thời gian của chàng thanh niên trẻ tên Quý ở đầu con phố Trần Phước Thành. Từ chàng sinh viên Bách khoa (Đại học Đà Nẵng), không đủ tiền mua sách mới, nên buộc tìm đến những quầy sách cũ gần Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng ở phường Hòa Khánh Nam (cũ) như một cứu cánh giảm chi phí học tập.
Để trở thành “kẻ săn tìm ký ức”, Quý phải trải qua thời gian hơn 10 năm dài. Hiện nay anh sở hữu hơn 10.000 cuốn sách từ cổ đến kim, từ Đông sang Tây.
Để có một gia tài sách lớn như vậy, chàng thanh niên quê gốc Lệ Thủy, Quảng Bình (cũ), đã tận dụng tất cả phương thức như giao lưu trao đổi, mua bán và cả tặng cho từ những mối quan hệ thân tình… Trong thế giới những người yêu sách cũ, không có thứ bậc tuổi tác mà chỉ tồn tại duy nhất tình bạn tri âm, tri kỷ.
Quý cẩn thận lấy những quyển sách mà anh yêu quý nhất từ ngăn tủ khóa kín rồi kể cho tôi nghe nguồn cơn: “Bộ sách Le Tour du Monde nguyên văn tiếng Pháp xuất bản từ nửa cuối thế kỷ XIX gồm 10 cuốn này có giá trị lên đến hàng chục triệu đồng nhưng lại là món quà từ một người yêu sách lớn tuổi ở đường Trưng Nữ Vương, Đà Nẵng, tặng như một lời ký thác…”.
Mới hơn 8 giờ sáng mà nắng đã lên cao chót vót. Nghe chúng tôi bảo sắp đến thăm một “cao nhân” sở hữu hơn 40.000 bản sách trên đường Lý Nhân Tông, ánh mắt Quý sáng lên như đứa trẻ nhìn thấy món quà mình yêu thích. Thế là hành trình tìm về ký ức sách hôm ấy thêm một kẻ lãng du.
Chừng dăm phút sau, chúng tôi đã chễm chệ ngồi trước hiên nhà “ông vua sách” Trần Phước Tuấn uống trà, bàn chuyện sách xưa và nay. Nói về bậc trí giả nặng lòng với sách này thì ở cái đất Đà thành hầu như ai mê sách cũng biết mặt, nghe tên nên khi có dịp diện kiến thì bậc hậu bối như Quý nghe lòng như mở hội.
Mê sách từ hồi học Đệ lục (lớp 7 hiện nay), nay đã hơn 60 năm ròng, nhưng với sách, ông Tuấn vẫn là “kẻ si tình” không thuốc chữa. Như sáng nay có bạn sách tới chơi nhà, ông Tuấn khoe mình vừa tậu được 2 bộ Tạp chí Nam Phong. Dẫu đây là sách mới in lại nhưng với người sưu tập sách có thêm những đầu sách quý thì hạnh phúc nào bằng.
Khi chúng tôi ướm hỏi về số tiền bỏ ra mua sách trong gần hết đời mình là bao nhiêu thì ông cười lắc đầu buông gọn một chữ: “Chịu!...”. Ông bảo, cả đời mình nghèo vì mua sách. Gặp được quyển sách hiếm là bao nhiêu tiền cũng ráng chạy vạy mua cho kỳ được.
Mỗi lần mua một quyển sách cũ sổ bìa long gáy, ông lại tỉ mỉ tháo ra, khâu, đóng lại và bọc bìa ni lông tinh tươm như may áo mới cho sách. Vốn từng là sinh viên văn khoa nên ông am hiểu và mê sưu tầm những sách Hán Nôm cổ. Các bộ sách Sử ký (Tư Mã Thiên), Tư trị thông giám (Tư Mã Quang), Đại Tạng Kinh (tiếng Phạn: Tripitaka)… là những đầu sách ông quý hơn vàng!
Nếu có dịp được chứng kiến những người mê sách cũ từ cậu sinh viên má phơn phớt lông tơ đến cụ già tóc bạc, kiên nhẫn hàng giờ lật giở từng chồng kiếm tìm từ tiểu thuyết xưa, sách lịch sử, truyện tranh gắn liền với tuổi thơ cho đến những cuốn sách quý hiếm xuất bản trước năm 1975, mới thấy thế giới này bình yên quá đỗi.
Các thế hệ sinh viên vào các thập kỷ trước sẽ không bao giờ quên được những hiệu sách cũ nằm đối diện với cổng Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng), nơi họ có thể tìm mua giáo trình, sách cũ với giá rẻ bất ngờ.
Ngày ra trường, sinh viên lại ôm chồng sách không còn dùng nữa ra tiệm sách trước trường ký gửi. Cứ thế những quyển sách cũ sau khi làm xong nhiệm vụ lại trở về quầy sách chờ người chủ mới…
Từ mái hiên nhà ông Tuấn nhìn ra, hàng cây trên đường Lý Nhân Tông đổ dài bóng mát.
Ông nhẹ lòng tâm sự: “Cả một đời tôi mải mê sưu tập sách, giờ ngoái đầu nhìn lại vẫn thấy chưa đủ. Nhiều khi nghĩ nếu mai này mình không còn nữa thì gia tài sách này sẽ để lại cho ai. Có lúc nghĩ sẽ hiến tặng thư viện các cấp, nhưng rồi chạnh lòng khi nhớ lại trước đây nhiều người đã hiến sách cho thư viện nhưng không biết vì sao chúng lại có mặt ở... chợ sách cũ? Mấy người bạn Việt kiều gợi ý tặng cho thư viện nước ngoài thì bảo đảm hơn. Đêm nằm nghĩ đi nghĩ lại vẫn thấy không ổn chút nào. Sách của người Việt mắc mớ chi đem tặng cho nước ngoài. Cuối cùng chốt phương án, làm cái thư viện tư nhân, giao cho đứa cháu hiện là Tiến sĩ Văn học đang công tác ở Thành phố Hồ Chí Minh quản lý…”.
Ông Tuấn dứt lời như một dấu chấm than, chúng tôi như rơi vào một khoảng không im lặng chênh chao. Chỉ nghe tiếng quạt máy rì rào và tiếng con chim sẻ rơi xuống thềm nhà như vệt nắng. Tôi nhìn qua Quý, đôi mặt chàng thanh niên ánh lên một màu nắng mới vàng ruộm.
Bỗng dưng nhớ chuyện khi sáng bạn ấy kể cho chúng tôi nghe về những lần tư vấn thiết kế nhà ở dân dụng. Quý vốn là kỹ sư xây dựng nên luôn tư vấn cho chủ đầu tư ưu tiên dành không gian giải trí kết hợp với phòng đọc sách. Như vậy căn nhà không chỉ đẹp về kiến trúc mà còn có chiều sâu tri thức, đáp ứng nhu cầu thư giãn, học tập của cả gia đình.
Những năm gần đây, mô hình cà phê sách bắt đầu thịnh hành ở Đà Nẵng nên việc mua bán sách cũ nhất là sách thời bao cấp dùng để trang trí quán trở nên sôi động hơn bao giờ hết.
Tuổi trẻ vốn năng động, Quý vận dụng các mối quan hệ trong xây dựng, đầu mối mua bán sách cũ nhận décor trọn gói quầy sách vừa có thể vẹn toàn chuyện áo cơm vừa thỏa lòng với sách và góp phần đưa giá trị tri thức đến với cộng đồng.
Ngoài ông Tuấn và bạn Quý ở Đà Nẵng, có thể còn rất nhiều người yêu mùi giấy cũ và trân trọng giá trị của thời gian này mà tôi chưa biết đến. Nhưng tôi tin rằng, họ luôn là người giữ hơi thở cũ để mang lại những khoảng lặng bình yên cho con phố mới.