Hollywood sau song sắt nhà tù San Quentin

Cách buồng hành quyết vài mét, nơi hàng trăm tử tù đã kết thúc cuộc đời, Ryan Pagan bước lên thảm đỏ với bộ đồng phục xanh nhà tù. Anh đang chờ công bố giải thưởng cho phim ngắn mình đạo diễn.

Đây là San Quentin Film Festival 2025 - liên hoan phim duy nhất tại Mỹ được tổ chức bên trong nhà tù, nơi những người từng là sát nhân ngồi cạnh các ngôi sao điện ảnh và cùng vỗ tay cổ vũ cho những tác phẩm được tạo ra từ đau thương và hy vọng.

Nghệ thuật nơi không tưởng

Trong 2 ngày 23 và 24/10, Trung tâm cải huấn San Quentin mở cửa đón hàng trăm khách mời tham dự liên hoan phim lần thứ hai. Theo trang Variety, trong số đó có các chuyên gia ngành giải trí. Họ sẽ thẩm định 35 phim được chọn chiếu chính thức - những tác phẩm do chính các tù nhân hiện tại và cựu tù nhân thực hiện.

Anh Ryan Pagan, 37 tuổi, đang thụ án 77 năm tù vì tội giết người khi còn là thiếu niên. Những hình xăm nhà tù lấp ló từ tay áo ngắn màu xanh. Phim ngắn “The Maple Leaf” của anh kể về một nhóm tự giúp đỡ, nơi các tù nhân đối diện với cảm giác tội lỗi và xấu hổ.

“Tôi luôn muốn trở thành diễn viên, nhưng không may đó không phải cuộc đời tôi đã sống”, Pagan chia sẻ với AFP. Anh hy vọng kỹ năng đạo diễn mới có thể mở ra “một cơ hội đến với Hollywood, đến với công việc”. Dù phim không giành giải thưởng, bộ phim của anh vẫn nhận được sự đánh giá cao từ hội đồng giám khảo.

Trong sân nhà tù chan hòa nắng, các nhạc công tù nhân vui vẻ biểu diễn. Bạo lực dường như tạm lùi xa trong thời khắc ấy.

Ông Brian Asey Gonsoulin, 58 tuổi, đã thụ án 13 năm tại San Quentin trước khi được thả vào đầu năm 2024, giờ là đồng sản xuất của liên hoan phim, nói với Newsweek: “Khi bạn bị giam giữ và có cơ hội thực sự tập trung vào điều gì đó lớn hơn bản thân, nó sẽ cho bạn mục đích sống”.

Anh Ryan Pagan thừa nhận: “Thành thật mà nói, tôi ghét phải nói “tôi biết ơn vì ở nhà tù này”. Nhưng theo một nghĩa nào đó, tôi thực sự biết ơn”.

Sau hai lần tổ chức thành công, liên hoan phim sẽ mở rộng sang một nhà tù nữ trong năm 2026.

Chữa lành qua ống kính

San Quentin là nhà tù lâu đời nhất California và từng là cơ sở giam giữ an ninh tối đa với khu tử hình lớn nhất nước Mỹ, theo AFP. Giờ đây nơi này đã trở thành biểu tượng cho cải cách hệ thống trại giam của California và không còn thực thi án tử hình.

Một khoản đầu tư 239 triệu USD đang được triển khai để cải tạo cơ sở này. Nhà tù có một trung tâm truyền thông, nơi tù nhân được học làm báo, sản xuất podcast và phim, giúp họ rèn kỹ năng để tìm việc sau khi mãn hạn.

Theo Newsweek, tỷ lệ tái phạm của người từng tham gia chương trình này là 0%.

Miguel Sifuentes đang thụ án tù chung thân sau 27 năm vì một vụ cướp có vũ trang. Anh cho biết việc tạo ra phim ngắn “Warning Signs” là “một trải nghiệm chữa lành mang tính chuyển đổi”.

Trong phim, anh đóng vai một tù nhân đang suy nghĩ đến việc tự tử. Những người hoàn toàn xa lạ trong tù sau khi xem phim đã tìm đến anh để chia sẻ về ý nghĩ tự tử của chính họ. “Nó thực sự không giống diễn xuất - chỉ là nói ra từ một nơi đau đớn thực sự”, Sifuentes bày tỏ với AFP.

Giám thị nhà tù Chance Andes nói với AFP rằng các hoạt động mang tính giải tỏa như làm phim và liên hoan phim giúp “giảm bạo lực và căng thẳng phía sau các bức tường”. Các tù nhân gây ẩu đả hoặc vi phạm nội quy sẽ tạm thời mất cơ hội tham gia.

Ông Andes cho biết những bài học này còn tiếp tục ở lại với họ sau khi được thả ra: “Nếu chúng ta thả người ra ngoài mà không giải quyết chấn thương của họ và không có bộ kỹ năng, bằng cấp, học vấn nào, họ có nhiều khả năng tái phạm hơn và lại có thêm những nạn nhân khác”.

Nghiên cứu cho thấy rằng mỗi 1 USD chi cho giáo dục và phục hồi trong nhà tù sẽ tiết kiệm được hơn 4 USD chi phí tái giam giữ, theo Newsweek. Kể từ khi thành lập, những người tham gia đã tận dụng kinh nghiệm truyền thông để theo đuổi sự nghiệp trong ngành điện ảnh sau khi được thả, bao gồm các cơ hội thực tập và việc làm.