Gửi bình luận
VHXQ - Mùi tơ tằm dậy lên trong từng thớ vải. Trăm năm có lẻ, những bãi dâu ven sông Thu Bồn cùng nghề nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa từng tạo nên một thuở vàng son của nghề tơ tằm.
Qua bao thăng trầm, những bí quyết chọn kén, ươm tơ, nhận biết chất lụa… vẫn được những người làm nghề ở Mã Châu gìn giữ như phần ký ức sống động của một vùng đất từng được xem là “thủ phủ lụa” xứ Quảng.
Một không gian tằm tang dọc đôi bờ sông Thu Bồn, với những cái tên bừng thức dáng lụa, từ Mã Châu, Duy Trinh, Gò Nổi, Phú Bông. Ở đó, những bãi bồi màu mỡ nuôi cây dâu, lá dâu nuôi tằm, kén tằm được ươm thành sợi, rồi qua bàn tay khéo léo của người thợ dệt nên những vuông lụa óng ả. Dòng sông không chỉ bồi đắp phù sa mà còn mở ra con đường đưa tơ lụa từ các làng quê đến thương cảng Hội An, kết nối với những tuyến giao thương quốc tế.
Trong lịch sử phát triển của xứ Quảng, Mã Châu được biết đến là một trong những làng dệt lụa lâu đời, với truyền thống hơn 400 năm có lẻ. Sự phát triển của nghề gắn với thời kỳ Hội An trở thành thương cảng sầm uất, nơi các thương nhân Nhật Bản, Trung Hoa và phương Tây tìm đến buôn bán. Tơ lụa là một trong những mặt hàng có giá trị trong mạng lưới thương mại ấy, góp phần tạo nên danh tiếng cho vùng đất ven sông Thu Bồn. Không chỉ phục vụ nhu cầu may mặc thông thường, những tấm lụa được dệt công phu còn đáp ứng thị hiếu của tầng lớp quyền quý, các gia đình giàu có và thương nhân. Chất lượng sản phẩm vì vậy trở thành thước đo tay nghề. Từ việc chọn giống tằm, lựa kén, ươm tơ đến dệt vải, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều đời.
Đặc biệt, vùng Gò Nổi với những làng quê ven sông từng gắn bó mật thiết với nghề trồng dâu, nuôi tằm. Những chuyến đò chở kén, những đường tơ xuôi về phố Hội trở thành phương tiện kết nối các cộng đồng làm nghề. Chính sự liên kết giữa vùng nguyên liệu, nơi ươm tơ, làng dệt và thương cảng đã hình thành nên diện mạo của một vùng sản xuất tơ lụa nổi tiếng. Dẫu những bãi dâu không còn trải dài như trước, ký ức về một “thủ phủ lụa” vẫn hiện diện trong những gia đình giữ nghề, trong tiếng máy dệt và cả những câu chuyện được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Và điều làm nên giá trị của lụa xứ Quảng không chỉ nằm ở lịch sử lâu đời mà còn ở tri thức nghề được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Những năm gần đây, các nhà thiết kế Minh Hạnh, Sỹ Hoàng, Lê Thanh Hòa... cùng nhiều doanh nghiệp đã góp phần đưa lụa truyền thống vào thời trang cao cấp, các sự kiện ngoại giao và thị trường quốc tế.
Là người con của vùng Phú Bông, Gò Nổi, ông Hồ Viết Lý, chủ doanh nghiệp lụa Toàn Thịnh tại Thành phố Hồ Chí Minh, đã đưa sản phẩm lụa Việt đến thị trường Mỹ và châu Âu. Dấu mốc đáng nhớ trong hành trình ấy là việc ông phối hợp nhà thiết kế Minh Hạnh thực hiện trang phục cho 21 nguyên thủ tham dự Hội nghị APEC năm 2006 tại Việt Nam. Những bộ trang phục sử dụng chất liệu tơ tằm cao cấp, hoa văn hoa sen cách điệu đã góp phần khẳng định khả năng sáng tạo và giá trị của lụa Việt. Theo nhà thiết kế Minh Hạnh, muốn đưa lụa Việt ra thế giới, không có con đường nào khác ngoài sử dụng chính chất liệu Việt, kết hợp thiết kế và sản xuất trong nước. Quan điểm ấy cũng gợi mở hướng đi cho các làng nghề truyền thống, đơn cử như Mã Châu, đó là bên cạnh khôi phục sản lượng, cần tạo ra những sản phẩm có bản sắc, đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường cao cấp.
Và Mã Châu đang trở thành một thương hiệu bừng thức giá trị của lụa Việt. Câu chuyện nghề được kể bằng những vuông lụa với các biến tấu đặc sắc, từ sự kết hợp giữa nghệ nhân cùng nhà thiết kế. "Mã Châu Silk" - thương hiệu lụa tơ tằm Mã Châu đang ghi dấu ấn với giới mộ điệu thời trang khắp nước, thậm chí vươn xa đến các tuần lễ thời trang quốc tế.
Với sự cả quyết trong lựa chọn chất liệu quê mình, nhà thiết kế Lê Thanh Hòa đã góp phần để mang lụa Mã Châu đến với đông đảo công chúng qua các sản phẩm thời trang của anh. Những thiết kế đậm tinh thần Việt Nam trên nền chất liệu lụa Mã Châu đầy tính di sản đã gợi nhiều cảm xúc với người thưởng lãm tại các tuần lễ thời trang anh tham dự. Những hình ảnh thân thuộc như cây lúa, bông sen, núi non trùng điệp và cảnh sắc thiên nhiên muôn màu muôn vẻ được tái hiện đầy thi vị qua ngôn ngữ thời trang của Lê Thanh Hòa.
Và để có cuộc hóa thân ngoạn mục của sợi tơ tằm truyền thống xứ Quảng, ghi dấu ấn về chất liệu thượng đẳng dành cho người mặc, đã có những cuộc dấn thân vượt thoát lên các giá trị đời thường, để mang về cho lụa tơ tằm Mã Châu một định danh mới. Cha con nghệ nhân Trần Hữu Phương và Trần Thị Yến trải qua hành trình với rất nhiều toan lo như vậy, để bắt đầu cuộc đời mới cho tơ lụa Mã Châu. Năm 2019, logo nhận diện tơ lụa Mã Châu được xây dựng; năm 2021, khăn lụa Mã Châu được công nhận sản phẩm OCOP 4 sao. Từ đây, từng ngày một tơ lụa trở lại với đời sống đương đại.
Và những bãi dâu, nong tằm, khung cửi hiện thân ở những vuông lụa, nếu được kết nối sẽ thành câu chuyện của hành trình vàng son xứ Quảng...