Từ DACC 2026, kỳ vọng về những kết nối sáng tạo lâu dài

Cuộc gặp gỡ giữa nghệ sĩ, tổ chức văn hóa và công chúng cũng đặt ra kỳ vọng về các mối liên kết lâu dài, góp phần nuôi dưỡng cộng đồng sáng tạo và phát triển công nghiệp văn hóa tại Đà Nẵng.

Đánh thức chất liệu bản địa

Tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm, nghệ sĩ Phạm Ngọc Trâm kết hợp nghệ thuật thêu với những mùi hương bản địa để đưa công chúng đến gần hơn với văn hóa Chăm qua workshop Hương lụa Đồng Dương. Từ những hoa văn, đường nét chạm khắc trên các pho tượng, người tham gia lựa chọn những chi tiết gợi cảm xúc để thể hiện bằng từng mũi thêu trên lụa.

Chất liệu sử dụng trong workshop cũng mang đậm dấu ấn vùng đất. Đó là tơ tằm gợi nhắc những nương dâu trên biền bãi hạ lưu sông Thu Bồn, những áng lụa từng theo thuyền buôn đi khắp nơi từ thương cảng Faifo; sắc đỏ từ gỗ vang mọc ở vùng núi Đà Nẵng, cùng hương quế, trầu không, trầm hương... được ướp vào chỉ thêu, tơ lụa.

Không chỉ quan sát hiện vật, người tham gia còn được tự tay thêu, tẩm hương lên lụa, cảm nhận những chất liệu quen thuộc bằng cả thị giác, xúc giác và khứu giác. Qua hoạt động này, nghệ sĩ Phạm Ngọc Trâm muốn khơi gợi những hình dung về đời sống của cộng đồng từng sinh sống tại Đồng Dương cách đây khoảng 1.000 năm. Từ đó, công chúng có thể tìm thấy cảm hứng cho những sáng tạo hôm nay.

Nghệ nhân Võ Tấn Tân lại kể câu chuyện sáng tạo từ những thân tre quen thuộc của đất Hội An. Trong không gian trưng bày Hồn tre đất Hội tại Bảo tàng Đà Nẵng, những con bọ ngựa, châu chấu, ong, đom đóm được tái hiện với kích thước lớn. Sự khéo léo trong từng đường uốn, mối nối vừa làm nổi bật vẻ đẹp tự nhiên của tre, vừa cho thấy khả năng sáng tạo và tạo hình phong phú từ chất liệu quen thuộc.

Với anh Tân, sáng tạo là cách làm mới góc nhìn về nghề thủ công truyền thống. “Khi chúng ta có những luồng gió mới, thay đổi góc nhìn, tư duy và cách tiếp cận với sản phẩm thì sẽ tạo ra một sinh khí mới, để các làng nghề có sức sống bền lâu hơn”, anh Tân chia sẻ.

“

DACC 2026 có thể là một điểm khởi đầu để các bên nhận diện nhau, gặp gỡ và mở ra những khả năng hợp tác mới. Nhưng để những kết nối ấy không dừng lại sau 10 ngày sự kiện, chúng ta cần một chiến lược đầu tư vào con người, giáo dục, không gian và các thiết chế văn hóa hoạt động lâu dài. Đó mới là nền tảng để một cộng đồng nghệ thuật thực sự có thể hình thành, tự nuôi dưỡng và phát triển qua nhiều thế hệ.

Nghệ sĩ Xuân Hạ, Giám đốc Nghệ thuật DACC 2026

Những cuộc đối thoại với ký ức

Ký ức và cội nguồn cũng là mạch cảm hứng trong Pajieng / Tái sinh, vở múa và trình diễn nhạc của nghệ sĩ Vạn Huyền cùng các cộng sự tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng. Được dàn dựng riêng cho DACC 2026 và lần đầu giới thiệu trước công chúng, tác phẩm lấy hình ảnh đất và nước làm điểm tựa để thể hiện những suy tư về văn hóa Chăm, về những ký ức được lưu truyền, biến đổi qua nhiều thế hệ.

Triển lãm men theo con đường/một thực hành nhớ lại tiếp cận quá khứ qua những dấu vết vật chất và ký ức đời sống. Quy tụ sáu nghệ sĩ Bùi Công Khánh, Oanh Phi Phi, Trần Tuấn, Marisa Srijunpleang, Panachai Chaijirarat và Punyisa Silparassamee, triển lãm gợi cho người xem những cách cảm nhận, lý giải khác nhau về lịch sử và những giá trị ký ức.

Tham gia triển lãm với bộ tác phẩm về đề tài Những người lính thợ, nghệ sĩ Bùi Công Khánh tìm về câu chuyện của những người lao động Đông Dương được đưa sang Pháp trong thời kỳ thuộc địa. Với Đất nhớ, anh sử dụng bùn đất từ miền Nam nước Pháp để vẽ 14 bức tranh trên giấy dó. Màn ký ức gồm ba tấm rèm thêu tay, được thực hiện cùng những người khiếm thính tại Hội An, nơi khán giả có thể gửi gắm suy nghĩ qua những lời nhắn đặt trong các túi trên rèm.

Trong khi đó, video Hạt lưu đày kể về những người Việt mang kinh nghiệm trồng lúa quê nhà đến vùng Camargue, góp phần cải tạo những cánh đồng ngập mặn. Từ bùn đất, những mũi thêu đến hình ảnh hạt lúa bén rễ nơi đất khách, mỗi tác phẩm gợi lại một lát cắt về số phận con người giữa những biến động lịch sử.

Theo nghệ sĩ Bùi Công Khánh, nghệ thuật cần gắn với đời sống và dành cho người xem sự tự do cảm nhận, lý giải tác phẩm, ngay cả khi những góc nhìn khác nhau. Anh cũng nhìn nhận việc đưa nghệ thuật đương đại vào bảo tàng giúp công chúng có thêm cơ hội tiếp cận và làm quen với những hình thức sáng tạo mới.

Ở hướng tiếp cận khác, triển lãm nhiếp ảnh Khi nước còn chảy lấy dòng nước làm điểm tựa để khám phá mối quan hệ giữa con người, lịch sử và nơi chốn. Giám tuyển Mai Nguyên Anh lựa chọn chủ đề này từ vị trí đối diện sông Hàn của các bảo tàng. Không gian triển lãm vì thế được đặt trong sự đối thoại với dòng sông và đời sống văn hóa hình thành quanh nguồn nước.

Trong các tác phẩm, sông nước không chỉ là cảnh quan mà còn gắn với sinh kế, tập quán, những cuộc chia ly và biến động của đời sống. Qua lăng kính của các nghệ sĩ, những dòng chảy quen thuộc mang theo các lớp ký ức, phản ánh sự gắn bó giữa con người với vùng đất qua nhiều thế hệ.

Cần nuôi dưỡng những kết nối sáng tạo

Bên cạnh hoạt động trưng bày, DACC 2026 còn tạo điều kiện để nghệ sĩ thuộc nhiều lĩnh vực gặp gỡ, trao đổi và học hỏi lẫn nhau. Cùng nghệ sĩ Mai Nguyên Anh giám tuyển các hoạt động nhiếp ảnh, nghệ sĩ Nguyễn Ngọc Hải có dịp làm việc với những người yêu nghệ thuật trong nước và quốc tế, đồng thời hiểu rõ hơn về môi trường thực hành nghệ thuật tại Đà Nẵng.

Những cuộc trò chuyện, trải nghiệm và cả những điều còn thiếu trong hoạt động nghệ thuật địa phương khiến anh suy ngẫm về hướng đi của bản thân, cũng như cách đóng góp nhiều hơn cho cộng đồng nhiếp ảnh thành phố.

Sự giao thoa giữa các loại hình nghệ thuật cũng thu hút đạo diễn Phan Ngọc Thanh Ngân (Thành phố Hồ Chí Minh). Có mặt tại Đà Nẵng dịp diễn ra DACC 2026, chị gần như ngày nào cũng tham gia các hoạt động để tìm hiểu cách nghệ sĩ ở những lĩnh vực khác phát triển ý tưởng và thể hiện tác phẩm.

Nữ đạo diễn đặc biệt ấn tượng với việc đưa nghệ thuật đương đại vào Bảo tàng Đà Nẵng và Bảo tàng Điêu khắc Chăm, nơi những giá trị lịch sử, văn hóa góp thêm chiều sâu cho trải nghiệm nghệ thuật. Chị mong DACC tiếp tục được duy trì, tạo điều kiện để nghệ sĩ giao lưu và công chúng tiếp cận nhiều hình thức sáng tạo.

Ở góc độ đơn vị bảo tàng, bà Lê Thị Thu Trang, Giám đốc Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng, nhận định DACC 2026 đã mang đến những gợi mở tích cực về khả năng kết nối giữa các giá trị văn hóa Chăm và những hình thức sáng tạo nghệ thuật. Đây cũng là cơ sở để bảo tàng tiếp tục nghiên cứu, mở rộng hợp tác với nghệ sĩ, nghệ nhân, nhóm sáng tạo và các tổ chức văn hóa trong thời gian tới.

Bên cạnh nhiệm vụ bảo tồn, nghiên cứu và phát huy giá trị văn hóa Chăm, bảo tàng mong muốn từng bước đa dạng hóa hoạt động phục vụ công chúng thông qua triển lãm chuyên đề, trải nghiệm nghệ thuật, workshop, giao lưu và giáo dục.

Trong đó, các hình thức tương tác, khuyến khích người trẻ chủ động khám phá và hình thành sự kết nối riêng với những giá trị văn hóa được đặc biệt quan tâm. Bà Trang nhấn mạnh các hoạt động sáng tạo cần dựa trên nền tảng hiểu biết và tôn trọng những giá trị văn hóa, lịch sử, để bảo tàng vừa thực hiện chức năng lưu giữ, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật của quá khứ, vừa trở thành không gian kết nối và khơi nguồn cảm hứng sáng tạo.

TS Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trung tâm phát triển công nghiệp văn hóa và nghệ thuật đương đại (Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam), đánh giá một trong những kết quả đáng trân trọng của DACC 2026 là tạo được không gian gặp gỡ, tương tác giữa nhiều thành phần trong đời sống văn hóa, nghệ thuật. Từ chính quyền thành phố, cơ quan quản lý văn hóa, các thiết chế văn hóa công như bảo tàng đến nghệ sĩ độc lập và công chúng, các bên có dịp trao đổi, tranh luận và chia sẻ những góc nhìn khác nhau.

“Nếu tiếp tục duy trì được đà này, tôi hình dung bên cạnh cảnh quan, biển và những lễ hội lớn, Đà Nẵng sẽ có thêm những hoạt động văn hóa, nghệ thuật quy mô nhỏ, phản ánh sâu sắc con người và văn hóa địa phương. Chính những hoạt động ấy có thể níu chân du khách trong nước và quốc tế thêm một, hai ngày”, bà Hà nhận định.

Nhìn lại DACC 2026, bà Nguyễn Thị Anh Thi, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, đánh giá điểm tích cực của sự kiện là tạo được không gian kết nối giữa nghệ thuật đương đại, di sản và công chúng. Sự tham gia của các nghệ sĩ thuộc nhiều lĩnh vực, thế hệ và quốc gia mang đến những góc nhìn, cách tiếp cận mới, đồng thời cho thấy tiềm năng của Đà Nẵng trong việc kết nối cộng đồng sáng tạo.

Đáng chú ý, các bảo tàng và không gian văn hóa không chỉ giới thiệu những giá trị di sản mà còn mở rộng cơ hội đối thoại với nghệ thuật đương đại, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa thành phố.

Từ kết quả bước đầu, thành phố mong muốn DACC không dừng lại ở một sự kiện ngắn ngày mà trở thành điểm khởi đầu cho những hợp tác lâu dài. Trong đó, việc kết nối nghệ sĩ, nhà thiết kế, các tổ chức văn hóa và doanh nghiệp sẽ được chú trọng nhằm tạo điều kiện để những ý tưởng sáng tạo phát triển thành sản phẩm nghệ thuật, thiết kế, nội dung số hoặc các hoạt động văn hóa, du lịch mang dấu ấn địa phương.

Về lâu dài, những sự kiện như DACC được kỳ vọng góp phần hình thành môi trường văn hóa cởi mở, nơi di sản được gìn giữ và phát huy, nghệ thuật đương đại có điều kiện phát triển, công chúng có thêm cơ hội tiếp cận và tham gia các hoạt động sáng tạo. Đây cũng là một trong những hướng đi để Đà Nẵng từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng đô thị “Di sản - Sáng tạo - Giàu bản sắc”.