Vì sao siêu động đất gây thiệt hại rất nhỏ?

Trận động đất cường độ 8,8 ngoài khơi Kamchatka hôm 30/7 là một trong 10 trận mạnh nhất thế giới kể từ năm 1900. Nhưng kỳ diệu thay, không một người thiệt mạng. Đây là bài học quý giá về cách con người có thể sống chung với thiên tai.

Vị trí địa lý đặc biệt

Bí mật đầu tiên giải thích “phép màu không thương vong” nằm ở địa lý. Kamchatka là một trong những vùng thưa dân nhất thế giới, với thành phố gần nhất Petropavlovsk-Kamchatsky chỉ có 165.000 dân, theo Reuters.

Ông Harold Tobin, Giám đốc Mạng lưới địa chấn Tây Bắc Thái Bình Dương tại Đại học Washington, nhận xét với trang National Geographic: “Đây là khu vực rất thưa dân, không có nhiều thứ gì trong vùng nguy hiểm”.

Quan trọng hơn, theo báo Washington Post, tâm chấn nằm cách bờ biển 119km, giúp giảm đáng kể cường độ rung lắc khi địa chấn lan đến đất liền.

Yếu tố địa lý còn được thể hiện qua việc sóng thần chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng tại khu vực Severo-Kurilsk thuộc quần đảo Kuril, nơi sóng cao 3 - 5m đã tràn qua cảng và nhà máy chế biến cá, theo Reuters. Tuy nhiên, đây cũng là khu vực có rất ít dân cư.

Mặc dù Cơ quan Khảo sát địa chất Mỹ ước tính khoảng 200.000 người chịu “rung lắc nghiêm trọng”, song mật độ dân số thấp và vị trí tâm chấn ngoài khơi đã tạo nên sự khác biệt quyết định giữa sự sống và cái chết.

Khoa học và bài học lịch sử

Nếu địa lý là yếu tố may mắn, thì khoa học và kinh nghiệm chính là những cứu tinh lớn lao nhất của con người. Hệ thống cảnh báo sớm đã hoạt động với hiệu quả đáng kinh ngạc trên toàn Thái Bình Dương.

Tiến sĩ Jess Neumann, phó giáo sư thủy văn tại Đại học Reading, nhận định với trang Science Media Centre: “Hệ thống cảnh báo sớm cho đến nay có vẻ hiệu quả trong việc cho phép sơ tán kịp thời”.

Bài học đắt giá từ thảm họa năm 1952 đã được áp dụng triệt để. Khi đó, một trận động đất 9.0 độ cũng tại Kamchatka đã “xóa sổ thị trấn Severo-Kurilsk” và gây thiệt hại lớn tại Hawaii. Lần này, thiên tai xảy ra tại cùng một khu vực nhưng kết quả đã hoàn toàn khác biệt.

Theo Reuters, người phát ngôn điện Kremlin Dmitry Peskov giải thích sở dĩ tránh được những tổn thất lớn trong động đất lần này là nhờ “việc xây dựng vững chắc và hoạt động trơn tru của hệ thống cảnh báo”.

Điều này được thể hiện rõ qua đoạn video vô cùng ấn tượng được cung cấp từ cơ quan y tế sở tại, ghi lại cảnh một nhóm bác sĩ tại Petropavlovsk-Kamchatsky vẫn bình tĩnh thực hiện ca phẫu thuật khi động đất xảy ra, họ “dùng tay cố định cả bệnh nhân và thiết bị” như Reuters mô tả.

Hiệu quả của hệ thống cảnh báo còn được thể hiện trên phạm vi rộng lớn. Cảnh báo sóng thần được phát đi khắp Thái Bình Dương, từ Nhật Bản với 1,9 triệu người được khuyến cáo sơ tán, cho đến Hawaii, California, và thậm chí Ecuador.

Đặc biệt, tại Nhật Bản, quốc gia từng trải qua đau thương với thảm họa động đất năm 2011, hiện nay hệ thống cảnh báo sớm đã hoạt động gần như hoàn hảo.

Các nhà máy điện hạt nhân, bao gồm Fukushima, đều được sơ tán an toàn và “không có bất thường nào”, theo Reuters. Công ty điện lực Tokyo (TEPCO) đã di chuyển toàn bộ nhân viên lên khu vực cao mà không hề xảy ra thương vong.

Ngoài ra cũng phải kể tới điểm may mắn là lần này sóng thần cũng đã không gây ra mức tàn phá như dự báo ban đầu. Trong khi dự kiến nó có thể cao tới 3m, thực tế chỉ đạt 1,3m tại Nhật Bản và 1,7m tại Hawaii, theo Reuters.