Luật Thi hành án hình sự (sửa đổi): Giải quyết khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn

Tham gia thảo luận tại tổ về dự án Luật Thi hành án hình sự (sửa đổi), đại biểu Trần Đình Chung (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng) khẳng định, việc sửa đổi toàn diện luật này là rất cần thiết nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy nhà nước.

Đồng thời tiếp tục cụ thể hóa quyền con người theo quy định của Hiến pháp, bảo đảm quyền lợi tốt hơn cho người chấp hành án, khắc phục vướng mắc, bất cập trong công tác thi hành án hình sự.

Đại biểu cho rằng, việc sửa đổi luật sau 5 năm triển khai là yêu cầu khách quan nhằm giải quyết những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn; góp phần hoàn thiện các quy định về quyền, nghĩa vụ và chế độ của người chấp hành án, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và nâng cao hơn nữa hiệu quả công tác quản lý, giáo dục, cải tạo người chấp hành án hình sự trong tình hình mới.

Về việc bổ sung quyền được hiến mô, bộ phận cơ thể; được lưu trữ trứng, tinh trùng quy định tại dự thảo luật, đại biểu Trần Đình Chung cho rằng, đây là quy định tiến bộ, nhân văn, phù hợp với xu thế phát triển của xã hội, thể hiện sự tôn trọng quyền con người ngay cả khi bị hạn chế, bị tước quyền tự do.

Việc này mở ra cơ hội cho phạm nhân thực hiện hành vi nhân đạo, mang lại ý nghĩa cho cuộc sống, phù hợp với quy định của Hiến pháp 2013 (tôn trọng quyền con người) và pháp luật hiện hành về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.

Bên cạnh đó, đại biểu cho rằng việc gộp chung quy định về “phạm nhân hiến mô, bộ phận cơ thể” vào điều luật về “Chế độ đối với phạm nhân nữ có thai, nuôi con dưới 36 tháng tuổi” nhưng chỉ bố trí khoản 7 trong 8 khoản của điều luật để quy định nội dung này là không hợp lý về mặt cấu trúc.

Đại biểu đề nghị tách nội dung “phạm nhân hiến mô, bộ phận cơ thể” thành một điều luật riêng để quy định cụ thể, rõ ràng, trong đó cần quan tâm đến việc phạm nhân phải được tư vấn y tế đầy đủ bởi đội ngũ y tế độc lập (không thuộc cơ sở giam giữ) về tình trạng sức khỏe, quy trình hiến và những rủi ro có thể xảy ra.

Tuân thủ các quy định hiện hành về khám sàng lọc, xét nghiệm y tế để đảm bảo an toàn cho người nhận; các quy định về giảm thời gian lao động, hưởng chế độ ăn, uống để đảm bảo sức khỏe… Đồng thời, đề nghị ban soạn thảo xem xét giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung này để đảm bảo đầy đủ, chi tiết các quy định khi áp dụng thống nhất, đồng bộ trên thực tế.

Ngoài ra, dự thảo luật chủ yếu tập trung vào quy trình thủ tục hành chính và y tế để giải quyết trường hợp phạm nhân có nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể người. Chưa có quy định hoặc điều luật đề cập đến những vấn đề mang tính nguyên tắc cốt lõi nhằm cụ thể hoá quy định tại Điều 4 của Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác hiện hành, như: phải đảm bảo việc hiến tặng là hoàn toàn tự nguyện của phạm nhân, không bị ép buộc, dụ dỗ, hoặc bị hứa hẹn bất kỳ lợi ích nào (như giảm án, cải thiện điều kiện giam giữ).

Theo đại biểu, cần quy định về năng lực hành vi của phạm nhân tại thời điểm cam kết hiến để đảm bảo họ hoàn toàn tỉnh táo và có khả năng đưa ra quyết định; quy định việc bảo mật thông tin cá nhân và thông tin y tế của phạm nhân liên quan đến việc hiến… cũng như quy định thể hiện quyền của phạm nhân được rút lại quyết định hiến tặng bất cứ lúc nào trước khi việc lấy mô, bộ phận cơ thể được tiến hành.

Để đảm bảo tính độc lập trong việc xác nhận tính tự nguyện, quy trình tư vấn tâm lý, sức khỏe…, đại biểu đề nghị cần có sự tham gia và xác nhận của đại diện viện kiểm sát nhân dân có thẩm quyền, nhằm giám sát tính hợp pháp của việc lấy ý chí người hiến.