Sau 28 năm chia tách, Đà Nẵng và Quảng Nam hợp nhất trở lại. Thành phố Đà Nẵng mới có rất nhiều thuận lợi khi cả hai địa phương từng là một tỉnh, có mối liên hệ sâu sắc về văn hóa, lịch sử, kinh tế, chính trị và truyền thống cách mạng. Việc hợp nhất hai địa phương không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn thể hiện ý chí của chính quyền và nhân dân cùng nhau tạo ra sức mạnh phát triển mới, đưa miền núi bắt kịp với miền xuôi. Tuy nhiên, sự chênh lệch về mức sống, thu nhập và tốc độ phát triển giữa các vùng đô thị, đồng bằng với các khu vực nông thôn, miền núi đang là thách thức lớn trong quá trình phát triển.
Gần bốn tháng vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khu vực miền núi thành phố vẫn còn không ít khó khăn. Công tác tổ chức bộ máy và cán bộ ở một số nơi còn tình trạng thừa, thiếu cục bộ, bố trí chưa thật sự hợp lý.
Vượt khó hoàn thành nhiệm vụ
Chị Nguyễn Thị Thanh Hương, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Trà Leng chia sẻ, sau sáp nhập, nhiều anh chị em ở cơ quan gọi mình là “cán bộ 26” - nghĩa là sáng thứ Hai lên xe đến nơi làm việc, chiều thứ Sáu lại tất tả về với gia đình. Với chị Hương, quãng đường gần 50km từ nhà ở Bắc Trà My (cũ) đến Trà Leng nay đã thành nhịp sống quen thuộc.
Thế nhưng, khó khăn không chỉ là chuyện đường xa, hiện xã chưa có nhà công vụ, nhiều cán bộ phải tá túc nhà công vụ của huyện Nam Trà My (cũ), cách trụ sở khoảng 20km. Một số khác thì ở tạm cùng đồng nghiệp có nhà gần cơ quan. Trụ sở xã vốn đã cũ, mỗi khi mưa lớn thì dột, thấm ảnh hưởng đến công việc.
Cái khó càng nhân lên khi bộ máy hành chính cấp xã thiếu nhân lực. Mỗi cán bộ phải gánh cùng lúc hai đến ba đầu việc. Cán bộ phụ trách văn hóa nay phải kiêm lĩnh vực giáo dục và công nghệ thông tin. “Chúng tôi vừa làm vừa học, chưa thể tham mưu chuyên sâu một lĩnh vực nhưng vẫn xác định cống hiến hết mình, không ngại khó, ngại khổ, đồng lòng, vừa làm vừa hoàn thiện. Nhờ vậy, sau gần 4 tháng vận hành chính quyền 2 cấp, Trà Leng đã đạt được nhiều kết quả tích cực”, chị Hương cho biết.
Trong khi đó, gần một nửa cán bộ tại xã Avương không phải là người địa phương. Mỗi ngày, chị Alăng Thị Pari, chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội ra khỏi nhà ở Prao (xã Đông Giang), theo đường đèo núi để đến xã Avương làm việc cách đó 20km.
Phó Chủ tịch UBND xã Lưu Văn Khương chọn giải pháp ăn cơm quán, ở nhà trọ, chỉ cuối tuần anh mới vượt núi hơn 100km về với gia đình ở Liên Chiểu. Không chỉ anh Khương, các anh chị trong xã còn thường xuyên về các thôn nắm tình hình. Tiền xăng, tiền sửa xe cho những chuyến đi về cuối ngày hay cuối tuần không biết bao nhiêu mà kể. Chế độ tiền lương cho cán bộ miền núi cao hơn đồng bằng, nhưng chi phí cho cuộc sống thường nhật đắt hơn miền xuôi nên ai cũng bảo, phần tiết kiệm lại chẳng đáng bao nhiêu.
Khó khăn chồng chất
Sau sáp nhập, xã Trà Leng nỗ lực vượt qua khó khăn về tổ chức bộ máy và cơ sở vật chất. Hiện xã còn thiếu 17 biên chế so với chỉ tiêu được giao, đặc biệt thiếu cán bộ có chuyên môn về đất đai, tài chính, xây dựng, y tế, công nghệ thông tin… Trụ sở hiện nay kế thừa từ xã Trà Dơn cũ, được xây dựng từ năm 2005, đã xuống cấp sau nhiều lần sửa chữa.
Lãnh đạo xã Trà Leng kiến nghị Ban Thường vụ Thành ủy, Ban Tổ chức Thành ủy tạo điều kiện cho xã bố trí, tuyển dụng người hoạt động không chuyên trách có năng lực, tâm huyết, đảm bảo tiêu chuẩn, điều kiện tuyển dụng vào vị trí biên chế; tăng cường cán bộ, công chức có chuyên môn về công nghệ thông tin và chuyển đổi số, quản lý đất đai, xây dựng... để hỗ trợ chính quyền thực hiện nhiệm vụ chính trị; đầu tư hạ tầng trung tâm hành chính xã, đảm bảo nơi làm việc, tạo điều kiện để cán bộ, công chức yên tâm công tác, nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân.
Cũng như Trà Leng, xã Trà Tập đang gặp vướng mắc tương tự. Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Phạm Thị Mỹ Hạnh cho biết, địa phương đang sử dụng trụ sở cũ. Nhiều thiết bị, máy móc cũ không còn phù hợp với yêu cầu, khối lượng công việc và tác nghiệp trên môi trường số. Trong khi đó, số lượng cán bộ tăng lên sau sáp nhập nhưng phòng làm việc thiếu, không đảm bảo cho hoạt động công tác chuyên môn. Khó khăn hơn nữa là xã chưa có nhà công vụ, nhiều cán bộ, công chức phải đi ở tạm. Hiện xã thiếu 4 biên chế...
Xã Trà Tập kiến nghị thành phố sớm ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể về tiêu chuẩn, điều kiện, bằng cấp chuyên môn cho từng vị trí việc làm sau sáp nhập; đồng thời có cơ chế, chính sách đặc thù để thu hút, đào tạo và đãi ngộ cán bộ công tác ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Xã cũng mong muốn thành phố xem xét điều chỉnh định mức biên chế phù hợp với đặc thù địa bàn, dân số và khối lượng công việc khi vận hành mô hình chính quyền 2 cấp. “Chúng tôi rất cần sự hỗ trợ nguồn lực, đầu tư cơ sở hạ tầng, đặc biệt là nâng cấp hạ tầng số và công nghệ thông tin để đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, phục vụ người dân tốt hơn”, bà Hạnh bày tỏ.
Theo Phó Chủ tịch UBND xã Avương Lưu Văn Khương, địa phương có trên 95% dân số là đồng bào Cơ Tu. Mặc dù có định hướng cơ cấu kinh tế là nông - lâm nghiệp, dịch vụ và du lịch với mục tiêu đạt thu nhập bình quân đầu người 45 triệu đồng/năm và về đích nông thôn mới vào năm 2030 (hiện tại là 29 triệu đồng/năm, dự kiến 35 triệu/năm vào cuối nhiệm kỳ này), nhưng xã đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, đặc biệt là về tài chính và vận hành bộ máy sau sáp nhập. Tổng thu ngân sách của hai xã cũ Avương và Bha Lêê trước đây cộng lại chỉ đạt 19 triệu đồng/năm. Sáu tháng cuối năm nay, chỉ tiêu xã chỉ ở mức thu khoảng 4 triệu đồng.
Sau sáp nhập, mặc dù số lượng cán bộ xã Avương thừa so với quy định, song lại thiếu các vị trí chuyên môn quan trọng như tài chính, kỹ thuật (xây dựng, cầu đường, công trình thủy lợi, nông thôn) và công nghệ thông tin, trong khi đó việc tuyển dụng rất khó. Địa phương đang đề nghị thành phố công nhận là xã trọng điểm về quốc phòng an ninh (do có 2,3km đường biên giới) để tăng cường chế độ đãi ngộ cho cán bộ.
Hiện Trung tâm Hành chính công của xã đang mượn nhà dân, chật hẹp và không đủ không gian để bố trí máy móc. Ông Khương cho biết, Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công được giao 12 biên chế nhưng chỉ có 4 người làm. Cán bộ công chức không có biên chế, không đủ điều kiện để xét duyệt biên chế. Tuyển dụng chính thức phải chờ ít nhất 5 năm sau sáp nhập và phải qua thi tuyển.
Chủ tịch UBND xã Tây Giang Arất Blúi cho biết, việc vận hành chính quyền 2 cấp tại xã mới cho thấy nhiều mặt tích cực, khi xã thừa hưởng cơ sở vật chất và tổ chức bộ máy từ huyện cũ. Đặc biệt, chất lượng phục vụ người dân được nâng cao, các thủ tục hành chính giải quyết nhanh chóng, xếp thứ 17/122 đơn vị toàn thành phố về mức độ hoàn thành nhiệm vụ.
Tuy nhiên, nhiều khó khăn đang cản trở hiệu quả hoạt động, khi các phòng ban đảm nhận khối lượng công việc lớn với 1.065 đầu việc. Trong khi thiếu cán bộ chuyên môn sâu ở các lĩnh vực y tế, công nghệ thông tin, xây dựng cơ bản và quản lý đất đai. Về hạ tầng kỹ thuật, 8/33 thôn chưa có sóng điện thoại/mạng internet, làm gián đoạn việc thực hiện các giao dịch hành chính công trực tuyến…
Giải bài toán về sắp xếp cán bộ
Tại Đề án số 1342/QĐ-UBND về của UBND thành phố về rà soát, sắp xếp cán bộ, công chức phường, xã và điều động, biệt phái tăng cường hỗ trợ công tác chính quyền địa phương các xã miền núi, vùng xa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, đã chỉ rõ tình trạng thừa, thiếu cán bộ, công chức tại các xã, phường gây ảnh hưởng đến tổ chức và vận hành bộ máy chính quyền cơ sở. Cụ thể có 25 xã, phường thiếu 154 công chức, tập trung chủ yếu ở các lĩnh vực tư pháp - hộ tịch, địa chính - xây dựng - đô thị và môi trường, văn hóa - xã hội, tài chính - kế toán, văn phòng - thống kê.
Để giải quyết bài toán này, đề án đưa ra 2 nhóm giải pháp trọng tâm: bố trí, sắp xếp lại cán bộ, công chức; thành phố sẽ điều động hoặc biệt phái cán bộ, công chức từ các cơ quan, đơn vị, địa phương khác để tăng cường hỗ trợ cho các xã miền núi, vùng xa.
Sở Nội vụ là đơn vị đầu tiên ban hành kế hoạch tăng cường công chức giữ chức vụ lãnh đạo và chuyên viên một số phòng của sở đến công tác tại UBND 19 xã miền núi, xã biên giới trên địa bàn thành phố. Theo đó, cử 15 công chức là những cán bộ đang giữ chức vụ lãnh đạo, chuyên viên tại các phòng: Xây dựng chính quyền, Công chức - viên chức, Tổ chức biên chế, Cải cách hành chính, Văn thư - lưu trữ về các xã.
Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng công bố quyết định biệt phái 75 cán bộ Văn phòng Đăng ký đất đai về hỗ trợ các xã, phường trong lĩnh vực quản lý đất đai trong 3 tháng. Các cán bộ này vừa hướng dẫn chuyên môn, vừa trực tiếp tiếp nhận, xử lý hồ sơ, tháo gỡ vướng mắc tại chỗ.
Ngày 1/10 vừa qua, tại hội nghị đánh giá tình hình, kết quả 3 tháng tổ chức, vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trên địa bàn thành phố, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng đề nghị Đảng ủy UBND thành phố chỉ đạo triển khai các phương án bố trí, điều động, luân chuyển, biệt phái, tăng cường cán bộ, công chức, viên chức các sở, ban, ngành, cơ quan, đơn vị thành phố về cấp xã; nghiên cứu bố trí đủ cán bộ chuyên môn, nhất là cán bộ có kinh nghiệm về quản lý đất đai, quy hoạch, xây dựng, tài chính, công nghệ thông tin... về cơ sở, hoàn thành trước ngày 15/10.
Thành phố Đà Nẵng có diện tích hơn 11.859km2, dân số 3.065.628 người, gồm 23 phường, 70 xã và đặc khu Hoàng Sa.
Thu nhập bình quân đầu người thành phố Đà Nẵng (cũ) năm 2024 là 118,6 triệu đồng; của Quảng Nam (cũ) là 84 triệu đồng, trong khi ở các huyện miền núi là 24,1 triệu đồng.
Hiện thành phố có 33 xã miền núi với hơn 155.000 người, diện tích tự nhiên chiếm 3/4 diện tích toàn thành phố.
Kỳ 2: Kết nối vùng đông - tây
