Thách thức đô thị xanh

Những điểm nghẽn cần tháo gỡ

Nhiều năm qua, gia đình bà Nguyễn Thị Hoa (xã Duy Nghĩa) vẫn sử dụng nguồn nước từ giếng khoan để nấu ăn, tắm giặt. Nước múc lên thường trong veo, nhưng mùa nắng lại phảng phất mùi phèn, vị mặn lợ. Để lọc phèn, như nhiều gia đình khác ở vùng quê này, bà Hoa xây bể chứa nước, có lót qua lớp than hoạt tính và cát sỏi.

Nhưng giải pháp thủ công ấy chỉ mang tính tạm thời, chưa kể chất lượng nước cũng không ổn định. “Có hôm nước qua lớp lọc vẫn còn mùi tanh, phải để lắng cả ngày mới dám dùng. Biết là không tốt cho sức khỏe, nhưng chúng tôi không còn cách nào khác”, bà Hoa cho biết.

Những trăn trở của bà Hoa cũng là nỗi niềm chung của nhiều hộ dân vùng nông thôn hiện nay. Thực tế, thành phố Đà Nẵng từng đạt 99,9% tỷ lệ cấp nước sạch đô thị và 90% tỷ lệ cấp nước sạch nông thôn theo tiêu chuẩn Bộ Y tế. Tuy nhiên, sau hợp nhất, tỷ lệ nước sạch vùng nông thôn rơi về mức gần 70%, thấp hơn nhiều so với mục tiêu xây dựng “thành phố môi trường”.

Không chỉ chuyện nước sạch, công tác thu gom, xử lý rác thải cũng chưa được triển khai đồng bộ. Trong từng ngõ phố, rác sinh hoạt dồn ứ ngày càng nhiều. Đặc biệt, “điểm nghẽn” lớn nhất ở Đà Nẵng là tiến độ xây dựng 2 dự án nhà máy xử lý chất thải rắn công suất 650 tấn/ngày đêm và 1.000 tấn/ngày đêm chưa đáp ứng kế hoạch đề ra.

Hệ thống phân loại rác tại nguồn mới ở giai đoạn thí điểm, chưa hình thành thói quen lâu dài cho người dân. Đối với nước thải đô thị, nhiều tuyến cống, kênh mương tại khu vực sáp nhập còn xả trực tiếp ra môi trường, chưa có trạm xử lý tập trung.

Tỷ lệ thu gom, xử lý nước thải đô thị tại các địa bàn thuộc tỉnh Quảng Nam (cũ) chỉ đạt khoảng 10,09%, nhiều khu, cụm công nghiệp chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung. Đây là bài toán lớn cần sự đầu tư cả về công nghệ lẫn cơ chế quản lý để bảo đảm mục tiêu thành phố môi trường trong giai đoạn mới.

Tại buổi làm việc với UBND thành phố Đà Nẵng vào cuối tháng 7, Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cho rằng Đà Nẵng cần tiếp tục tháo gỡ các “điểm nghẽn” chính sách để thực hiện hiệu quả Luật Bảo vệ môi trường. Đồng thời tập trung nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ vào quản lý chất thải rắn, xử lý nước thải, cũng như giám sát chất lượng môi trường theo thời gian thực. Ông nhấn mạnh, chỉ khi có chính sách rõ ràng, dữ liệu đầy đủ và minh bạch, thành phố mới có thể đưa ra quyết định phù hợp, thu hút cộng đồng và doanh nghiệp cùng tham gia.

Trên thực tế, Đà Nẵng đã và đang thử nghiệm nhiều giải pháp công nghệ xanh như hệ thống quan trắc tự động nước thải, trạm giám sát không khí, phần mềm quản lý rác thải thông minh. Một số doanh nghiệp tư nhân cũng được khuyến khích đầu tư dây chuyền tái chế, sản xuất năng lượng từ chất thải, mở rộng mô hình kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, để nhân rộng các mô hình này, thành phố cần sớm hoàn thiện cơ chế khuyến khích, hỗ trợ, nhất là về tín dụng xanh và chính sách ưu đãi thuế.

Có thể nói, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở nguồn lực tài chính hay công nghệ mà còn ở thay đổi hành vi cộng đồng. Đà Nẵng muốn giữ vững vị thế là “thành phố môi trường” phải tạo ra sự đồng thuận xã hội, bắt đầu từ thói quen phân loại rác tại nguồn, tiết kiệm nước, sản xuất, tham gia giao thông có trách nhiệm... Đây sẽ là nền tảng để các giải pháp kỹ thuật và chính sách phát huy hiệu quả, hướng tới mục tiêu đô thị xanh và bền vững sau hợp nhất.

Bám sát mục tiêu dài hạn

Ngày 19/1/2018, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 84/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch phát triển đô thị tăng trưởng xanh Việt Nam đến năm 2030, trong đó đề cập 3 chủ đề và 14 nhiệm vụ ưu tiên. Nội dung tập trung vào rà soát, điều chỉnh quy hoạch và lồng ghép mục tiêu xanh, ứng phó biến đổi khí hậu trong phát triển đô thị. Đồng thời chú trọng huy động nguồn lực, đầu tư hạ tầng kỹ thuật, không gian công cộng, ứng dụng công nghệ xanh và công nghệ thông tin.

Cùng với những mục tiêu trên, đề án “Xây dựng Đà Nẵng - Thành phố môi trường” giai đoạn 2021 - 2030 được triển khai trên quan điểm lấy bảo vệ môi trường, xây dựng lối sống xanh làm nền tảng xây dựng thành phố sinh thái, đô thị xanh. Đề án này đặt ra 4 nhóm nhiệm vụ chính gồm phòng ngừa và kiểm soát ô nhiễm môi trường; cải thiện môi trường, giải quyết các vấn đề môi trường trọng điểm, cấp bách; bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học; tăng cường năng lực, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường.

Theo các chuyên gia, Đà Nẵng cần tiếp tục giữ vai trò đầu tàu trong việc thử nghiệm và lan tỏa các mô hình đô thị xanh. Từ đó nâng cao tính kết nối vùng, đưa các dự án năng lượng tái tạo, xử lý chất thải, phát triển nông nghiệp hữu cơ về vùng nông thôn. Đặc biệt, việc phát triển đô thị xanh cần được đặt trong tổng thể vùng duyên hải miền Trung, gắn với mục tiêu giảm phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam vào năm 2050.

Tiến sĩ Lê Trương Di Hạ, giảng viên Khoa Kiến trúc, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng cho rằng Đà Nẵng cần chiến lược phát triển đô thị xanh theo hướng bền vững. Trong quy hoạch, cần có sự phân vùng như khu đô thị trung tâm, khu công nghiệp, khu du lịch, bảo tồn thiên nhiên. Trong quản lý đất đai, cần minh bạch để ngăn chặn đầu cơ, ưu tiên phát triển công viên, thư viện, trường học. Trong thiết kế kiến trúc cần sử dụng vật liệu thân thiện môi trường. Đặc biệt, thành phố cần quan tâm nâng cao ý thức cộng đồng thông qua giáo dục và đạo đức nghề nghiệp.

Đứng trước áp lực phải gìn giữ thương hiệu “thành phố môi trường”, hướng tới xây dựng đô thị xanh, đô thị sinh thái, theo Bí thư Thành ủy Lương Nguyễn Minh Triết, thành phố sẽ ưu tiên nguồn lực đầu tư hoàn thiện hạ tầng xử lý nước thải, kêu gọi đầu tư, đưa vào sử dụng nhà máy điện rác, nhà máy xử lý chất thải nguy hại, tăng cường quản lý, bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển thị trường carbon...

Xanh hóa đô thị không chỉ là mục tiêu, mà trở thành trách nhiệm chung của chính quyền, doanh nghiệp và người dân Đà Nẵng. Ông Nguyễn Hà Nam, Giám đốc Sở Xây dựng thành phố cho biết, trong quá trình điều chỉnh các quy hoạch, sở sẽ xây dựng lộ trình đầu tư hệ thống thu gom nước thải, xử lý nước thải, ưu tiên các khu vực đô thị phát triển mạnh để bảo vệ môi trường. Đồng thời phối hợp các ngành chức năng mở rộng diện tích cây xanh, khuyến khích công trình kiến trúc xanh, giảm thiểu bê tông hóa.

Rõ ràng, để hướng đến mục tiêu đô thị sinh thái, đô thị xanh bền vững, Đà Nẵng cần đồng bộ nhiều giải pháp từ quy hoạch, công nghệ, hạ tầng đến thay đổi hành vi cộng đồng. Chỉ khi từng người dân cùng chung tay với chính quyền và doanh nghiệp, thương hiệu đô thị xanh mới thực sự được bồi đắp và lan tỏa bền lâu.