Trung Quốc đang đẩy mạnh hiện diện chiến lược tại Đông Nam Á thông qua loạt dự án cảng biển nhằm tăng cường quan hệ thương mại với khu vực năng động này.
Thúc đẩy thương mại với Đông Nam Á
Theo South China Morning Post (SCMP), Cơ quan Phát triển kinh tế Brunei cho biết, dự án mở rộng cảng Muara lớn nhất của Brunei với sự đầu tư của Trung Quốc chính thức khởi công vào ngày 12/8.
Dự án trị giá 2 tỷ Nhân dân tệ (khoảng 278 triệu USD) này không chỉ thúc đẩy thương mại song phương, mà còn đưa Brunei thành trung tâm hậu cần và trung chuyển của khu vực, gắn kết sâu hơn vào tuyến thương mại quốc tế, đồng thời phù hợp với định hướng chiến lược của Trung Quốc về thúc đẩy thương mại với Đông Nam Á.
Dự án dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2027, đưa công suất của cảng Muara tăng gấp đôi so với hiện nay. Kế hoạch mở rộng bao gồm xây dựng bến container mới có khả năng tiếp nhận tàu container lớn lên đến 50.000 tấn trọng tải, xếp dỡ 500.000 TEU (đơn vị container tương đương 20 feet), bổ sung cầu tàu mới, nâng cấp bến hiện có và phát triển khu thương mại tự do rộng 3,6ha.
Cảng Muara do MPC, liên doanh giữa Trung Quốc và Brunei, quản lý và vận hành, là một trong những dự án trọng điểm thuộc Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) do Trung Quốc khởi xướng.
Bước tiến quan trọng của dự án là tuyến vận chuyển container trực tiếp đầu tiên nối Muara với Khâm Châu (tỉnh Quảng Tây, tây nam Trung Quốc) khai trương năm 2023, rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển, tạo thuận lợi cho dòng chảy thương mại giữa miền tây Trung Quốc và các khu vực xa xôi phía đông Đông Nam Á.
Đằng sau lợi ích kinh tế là yếu tố chiến lược khó bỏ qua. Brunei, dù diện tích nhỏ và dân số chưa tới nửa triệu người, nhưng lại có nguồn tài nguyên dầu khí phong phú và sở hữu vị trí nằm giữa tuyến hàng hải quan trọng.
Sự đầu tư vào cảng Muara không chỉ nhằm phục vụ thương mại, mà còn tạo thêm “điểm chốt” trong bản đồ chiến lược hàng hải của Trung Quốc, vừa giúp củng cố mối liên kết kinh tế với ASEAN, vừa từng bước gia tăng ảnh hưởng chiến lược trong khu vực.
Vị trí chiến lược trong chuỗi cung ứng toàn cầu
Brunei đang nổi lên là một mắt xích trong mạng lưới Hành lang thương mại đường bộ - đường biển quốc tế mới của Trung Quốc. Hành lang này là mạng lưới thương mại và hậu cần kết nối các thành phố không giáp biển ở phía tây Trung Quốc với hàng trăm cảng toàn cầu thông qua đường sắt, đường bộ và vận tải biển.
Tính đến quý 1/2025, mạng lưới kết nối 73 thành phố Trung Quốc với 556 cảng ở 127 quốc gia và vùng lãnh thổ, theo Tân Hoa Xã.
Tầm quan trọng của Đông Nam Á đối với Trung Quốc ngày càng tăng khi cường quốc châu Á dựa vào lượng hàng xuất khẩu tăng vọt sang khu vực này để bù đắp tác động của thuế quan Mỹ.
Việc mở rộng hạ tầng cảng biển, nhất là ở các vị trí chiến lược, giúp Bắc Kinh duy trì và mở rộng các tuyến thương mại thay thế, giảm phụ thuộc vào các thị trường chịu ảnh hưởng trực tiếp từ thuế quan của Mỹ. Đây cũng là một phần trong chiến lược đa dạng hóa điểm trung chuyển và củng cố quyền chủ động trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thương mại Trung Quốc - Đông Nam Á vốn mang tính ổn định, dựa trên thế mạnh bổ sung chứ không phải cạnh tranh trực diện. Sự tương hỗ này tạo nền tảng ổn định, giúp quan hệ thương mại song phương duy trì đà tăng trưởng ngay cả khi thị trường toàn cầu biến động. ASEAN là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc.
Số liệu của Hải quan Trung Quốc ước tính, kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và các nước ASEAN đạt 234 tỷ USD trong quý 1/2025, cho thấy nhiều khả năng sẽ vượt mốc 1.000 tỷ USD trong cả năm. Thương mại với các nước ASEAN chiếm gần 20% tổng kim ngạch ngoại thương của Trung Quốc.
Tháng 7/2025, xuất khẩu của Trung Quốc sang ASEAN tăng 16,6% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi xuất khẩu sang Mỹ giảm hơn 20%, qua đó phản ánh xu hướng dịch chuyển dòng thương mại về phía nam, đồng thời nhấn mạnh vai trò của khu vực trong chiến lược thương mại của Bắc Kinh.
