Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva vừa ban hành chính sách mới, coi lithium và nickel là tài sản quốc gia, nhằm chấm dứt việc xuất khẩu nguyên liệu thô và đưa Brazil trở thành cường quốc chế biến khoáng sản.
Từ nguyên liệu đến quyền lực
Việc ông Lula tuyên bố coi khoáng sản chiến lược là vấn đề "chủ quyền quốc gia" không chỉ thách thức trật tự cung ứng toàn cầu mà còn mở ra khả năng tái định hình bản đồ quyền lực trong quá trình chuyển đổi sang năng lượng xanh.
Theo Reuters, với tuyên bố "Chúng tôi sẽ không cho phép điều đã xảy ra trong thế kỷ qua lặp lại, khi Brazil xuất khẩu khoáng sản thô rồi phải mua lại các sản phẩm có giá trị gia tăng cao", Brazil đang bước vào kỷ nguyên mới trong chính sách quản lý tài nguyên.
Chính sách "chủ quyền quốc gia" mà Tổng thống Lula đề xuất đánh dấu sự thay đổi căn bản trong cách Brazil tiếp cận tài nguyên khoáng sản.
Theo đó, ông Lula cho biết "chúng tôi muốn gia tăng giá trị tại Brazil" thông qua việc thành lập hội đồng quốc gia về vật liệu và tiêu chuẩn khoáng sản, Reuters trích dẫn. Hội đồng này sẽ "bảo vệ quyền kiểm soát của Brazil đối với tài nguyên khoáng sản, cho phép đất nước trở thành nhà lãnh đạo toàn cầu trong quá trình chuyển đổi năng lượng".
Tiềm năng khoáng sản của Brazil thực sự đáng kinh ngạc. Theo trang Ainvest, riêng thung lũng Jequitinhonha đã nắm giữ 85% trữ lượng lithium của đất nước. Khu vực này hiện có 11 dự án lithium đang hoạt động, trong đó có mỏ Grota do Cirilo của Sigma Lithium quản lý, được biết đến là một trong những mỏ lithium tiền hóa học lớn thứ tư thế giới. Theo trang Climate Change News, mỏ này đang "sản xuất 270.000 tấn lithium oxide concentrate mỗi năm".
Tham vọng của Brazil không dừng lại ở lithium. Chương trình Novo Carajás trị giá 70 tỷ USD từ 2025-2030 còn có tham vọng nhằm "tăng sản xuất nickel lên 250.000 tấn vào 2030 và sản lượng đồng lên 700.000 tấn vào 2035", theo Ainvest. Ngoài ra còn có dự án đất hiếm Meteoric Resources tại Poços de Caldas sở hữu "1,1 tỷ tấn quặng và tuổi thọ mỏ
100 năm".
Cái giá của tham vọng xanh
Dù hướng tới “chủ quyền khoáng sản”, con đường của Brazil không hề bằng phẳng. Tại thung lũng Jequitinhonha, những mâu thuẫn sâu sắc đang nảy sinh giữa tham vọng phát triển kinh tế và quyền lợi của cộng đồng địa phương.
Theo Climate Change News, khu bảo tồn thiên nhiên Chapada do Lagoão đã bị “giảm mạnh 58%” diện tích, từ 24.000 hecta chỉ còn lại một phần nhỏ. Nghị viên thành phố Danilo Borges, người phản đối dự luật này, cho biết “chỉ có 86 hecta khu bảo tồn nằm trong ranh giới đô thị, đây là một phần rất nhỏ so với mức cắt giảm”.
Những lo ngại này không phải không có cơ sở. Gần mỏ Sigma Lithium, một người đàn ông lớn tuổi ở cộng đồng Piauí Poço Dantas phàn nàn về “bụi từ mỏ” và cho rằng các vết nứt trên tường nhà ông là do sức ép từ việc nổ mìn khai thác. Ông nói với trang Climate Change News: “Cuộc sống ở đây trước kia rất tốt”.
Dù vậy, chính quyền bang Minas Gerais vẫn nhấn mạnh lợi ích kinh tế mà các dự án khai thác mang lại. Theo Climate Change News, khu vực này đã thu hút “6,3 tỉ real (1,13 tỉ USD) đầu tư mới và tạo ra 3.900 việc làm”. Thống đốc Romeu Zema ca ngợi dự án Thung lũng Lithium Brazil vì mục tiêu “phát triển kinh tế - xã hội”.
Tham vọng khoáng sản của Brazil
Hiện Brazil chỉ chiếm 2% sản lượng lithium toàn cầu nhưng đang sẵn sàng vươn lên mạnh mẽ. Theo trang Ainvest, nhu cầu về kim loại này dự kiến sẽ “tăng gấp 8 lần vào năm 2050”. Quỹ Đầu tư Khoáng sản Chiến lược BNDES trị giá 200 triệu USD đang “hỗ trợ chế biến tại địa phương các khoáng sản như lithium và đất hiếm”.
Một trong những dự án lớn là nhà máy lithium carbonate trị giá 250 triệu USD của công ty AMG Brazil tại bang Minas Gerais. Nhà máy này dự kiến “sản xuất 15.000 tấn mỗi năm, giúp giảm phụ thuộc vào công đoạn chế biến tại Trung Quốc”.
Hoạt động khai thác lithium đang bùng nổ. Số giấy phép khai thác tăng vọt từ “dưới 50 vào năm 2022 lên hơn 300 giữa năm nay”, theo Đài quan sát các Thung lũng và Vùng bán khô hạn. Nhờ đó, các thành phố như Araçuaí và Itinga đã “thu được nhiều hơn 200% doanh thu kể từ khi các dự án bắt đầu”, theo Climate Change News.
Bên cạnh đó, việc loại bỏ giấy phép xuất khẩu lithium đã thu hút dòng vốn 2,8 tỉ USD đến năm 2030, giúp Brazil cạnh tranh trực tiếp với Australia và Chile trong năng lực sản xuất.
.jpg "Những cây xanh bất tử ở Hiroshima")
.jpg "Nông dân Iraq tận dụng nguồn năng lượng sạch")
