Đổi mới để "đi đường dài"

Chuẩn hóa chất lượng, minh bạch thông tin

Thành lập năm 2018, Công ty TNHH Triết Minh (xã Chiên Đàn) lựa chọn hướng đi mang tính căn cơ khi phát triển Sâm Ngọc Linh và nấm lim xanh theo mô hình khép kín “trồng - khai thác - sản xuất - phân phối”.

Theo bà Lê Thị Bích Luyện, Giám đốc Công ty, hệ thống nhà máy cho phép doanh nghiệp chủ động chế biến sâu, chuẩn hóa hoạt chất và kiểm soát chất lượng đồng nhất - những yếu tố mà phương thức sản xuất truyền thống khó đáp ứng.

Nhờ đó, sản phẩm không còn dừng lại ở vai trò đặc sản thô, mà được định vị là dược liệu đạt chuẩn, có giá trị gia tăng cao, đủ nền tảng để mở rộng hệ thống phân phối và xây dựng thương hiệu theo hướng bền vững.

Song song với chuẩn hóa sản xuất, Triết Minh chú trọng minh bạch hóa thông tin thông qua tem QR truy xuất nguồn gốc và ứng dụng Trimico Mobile. Giải pháp này giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận diện sản phẩm chính hãng trong bối cảnh thị trường dược liệu tiềm ẩn nguy cơ hàng giả, hàng kém chất lượng, đồng thời mở ra kênh tiếp cận thị trường trực tiếp, giảm dần sự phụ thuộc khâu trung gian.

Trong khi đó, HTX Nông nghiệp xanh Duy Oanh (xã Duy Xuyên) là ví dụ điển hình cho quá trình chuyển mình của mô hình sản xuất nhỏ trước sức ép cạnh tranh ngày càng gia tăng. “Trước đây, sản phẩm làm ra chủ yếu tiêu thụ trong phạm vi hẹp. Khi người tiêu dùng quan tâm nhiều hơn đến yếu tố an toàn, nguồn gốc rõ ràng, HTX buộc phải thay đổi tư duy để thích ứng”, chị Phạm Thị Duy Mỹ, Giám đốc HTX chia sẻ.

HTX Duy Oanh lựa chọn hướng đi kết hợp giữa giá trị truyền thống và quy trình hiện đại. Sản phẩm được chế biến từ 14 loại hạt bản địa, rang thủ công bằng lò gang than củi để giữ hương vị đặc trưng, đồng thời đưa vào quy trình sản xuất khép kín, kiểm soát tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Bao bì, hệ thống truy xuất nguồn gốc và nhận diện thương hiệu được đầu tư đồng bộ, giúp sản phẩm vừa giữ được “vị quê”, vừa đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.

Đổi mới không dừng lại ở khâu chế biến mà mở rộng sang kiểm soát vùng nguyên liệu. HTX chủ động xây dựng vùng trồng riêng, áp dụng mã số vùng trồng và tăng cường liên kết với nông dân địa phương, qua đó ổn định chất lượng đầu vào và từng bước hình thành chuỗi giá trị khép kín giữa HTX - nông dân - thị trường.

HTX cũng chuyển đổi phương thức tiếp cận thị trường từ bán hàng truyền thống sang mô hình đa kênh. Việc hiện diện trên các sàn thương mại điện tử và nền tảng mạng xã hội giúp mở rộng tệp khách hàng, giảm chi phí trung gian và nhanh chóng tiếp nhận phản hồi.

Gia tăng giá trị sản phẩm bằng trải nghiệm

Ở bước phát triển cao hơn, đổi mới không còn giới hạn trong việc bán sản phẩm đơn thuần. Nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đã chủ động chuyển hóa giá trị văn hóa bản địa thành trải nghiệm trực tiếp, qua đó gia tăng sức hấp dẫn cho sản phẩm.

Tại làng nghề Nam Ô (xã Hải Vân), cơ sở nước mắm Hương Làng Cổ lựa chọn gắn sản xuất với du lịch trải nghiệm và giáo dục hướng nghiệp như một cách gìn giữ nghề làm mắm hơn 400 năm tuổi.

Theo anh Bùi Thanh Phú, chủ cơ sở Hương Làng Cổ, các chương trình trải nghiệm tại xưởng không chỉ giúp người tiêu dùng hiểu sâu hơn về giá trị và sự công phu của nghề, mà còn góp phần chuyển dịch mô hình kinh tế từ “bán sản phẩm” sang “bán trải nghiệm”.

Cách làm này tạo thêm nguồn thu, đồng thời mở ra hướng đi bền vững cho làng nghề trong bối cảnh nhiều giá trị truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một.

Tương tự, việc khai thác giá trị kinh tế từ văn hóa đã giúp làng nghề đèn lồng Hội An tiếp tục “thắp sáng”.

Tồn tại hàng trăm năm, đèn lồng không chỉ đem lại kế mưu sinh hiệu quả cho nhiều thế hệ người dân địa phương, mà còn trở thành biểu tượng văn hóa của phố Hội, tạo sức hút mạnh mẽ với du khách quốc tế.

Từ năm 1998, chủ trương xây dựng thương hiệu “Đêm rằm phố cổ”, thay ánh đèn điện bằng đèn lồng truyền thống, đã đưa đèn lồng từ vật dụng trang trí trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, tạo động lực cho sự phát triển của làng nghề.

Trên nền tảng đó, nhiều cơ sở tiếp tục làm mới cách tiếp cận thị trường.

Tại cơ sở đèn lồng Hà Linh (phường Hội An Đông), nghề truyền thống được mở rộng thông qua các tour trải nghiệm làm đèn lồng, chú trọng khai thác chiều sâu văn hóa và sự tương tác trực tiếp với du khách.

Trong khoảng một giờ, du khách được nghệ nhân hướng dẫn từ uốn nan tre, bọc lụa tơ tằm đến hoàn thiện sản phẩm. “Chúng tôi không chỉ bán một chiếc đèn lồng, mà trao cho du khách một ký ức gắn với phố Hội”, bà Nguyễn Thị Diệu Linh, chủ cơ sở chia sẻ.

Từ thực tiễn các mô hình trên cho thấy, doanh nghiệp và làng nghề địa phương đang dịch chuyển rõ rệt từ phương thức sản xuất truyền thống sang tư duy kinh doanh hiện đại, có chiến lược và tầm nhìn dài hạn.

Việc chuẩn hóa chất lượng, kiểm soát chuỗi giá trị, minh bạch thông tin và chủ động kết nối thị trường đã giúp giá trị bản địa được chuyển hóa từ lợi thế sẵn có thành lợi thế cạnh tranh bền vững.

Khi văn hóa, lịch sử và tri thức bản địa được tích hợp một cách có chủ đích, sản phẩm địa phương không chỉ gia tăng giá trị kinh tế mà còn tạo dựng bản sắc khác biệt. Đây chính là nền tảng để các thương hiệu địa phương “đi đường dài”, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thị trường trong nước và quốc tế.